Архива за ознаката: опозиција

Слика

Граѓански отпор: кохезија, омасовување, претставување (втор дел)

Во вториот дел од дводелното вонредно заседание, ангажираме различни искуства на политичкото организирање и граѓанскиот отпор против владеачкиот режим во Република Македонија.

Поттик за вонредното заседание беа протестите што отпочнаа во Македонија на 5 мај 2015 година за правда и против полициско насилство. Секојдневните протести дополнително се проширија со барање за оставка и правна одговорност на целата Влада и се надоврзаа на долгогодишната приказна за граѓанско незадоволство од владините политики. Ангажирани граѓани и организации дотогаш веќе имаа отворено различни фронтови и бараа увид и поголема контрола на граѓаните во одлуки што политичари од институциите ги носат во нивно име. Освен против полициско насилство, се протестираше против моделите на урбанизација, загадувањето, во одбрана на студентските права и достапноста на квалитетно јавно образование, за еднаквост пред институциите, во име на социјалната правда и работничките права, против хомофобијата и хетеронормативните закони, и за медиумската слобода.

Целта на вториот дел на заседанието е да ангажираме искуства што критички се осврнуваат на прашањето за омасовување на отпорот, неговата кохезија и начините на застапеност (кој зборува, за кого и за што дејствува). Во првиот дел вклучивме меѓународни искуства, додека во вториот се фокусираме на искуства на граѓанскиот отпор во Македонија. Прашуваме, кон што е насочен граѓанскиот отпор и како се гради?

Вториот дел од ова заседание донесува четири осврти:

 

Уредници на заседание: Елена Б. СтавревскаМила Шопова и Анастас Вангели

Фото: Небојша Гелевски

„Од 5 мај до крај“

Дел од вонредното заседание „Граѓански отпор: кохезија, омасовување, претставување“. Авторка: Биљана Гинова

На петти мај лидерот на опозицијата ја објави 29-тата „бомба“ во која го чувме сето она во што се сомневавме за убиството на Нешкоски и за што со денови протестиравме во 2011. Тоа беше тригерот да се излезе на улица, но револтот на граѓан(к)ите таму беше многу постар од „бомбите“ на Заев. Гневот кој со години го голтавме, згуснат како голема кнедла во грлото која не ти дава да изустиш ни збор без да го згрчи целото тело од болка, изби во прескокнување на барикадите и окупирање на владиниот двор. Илјадници луѓе, преминувајќи ја оградата ги преминуваа сопствените граници на очекуваното, а окупирајќи го владиниот двор, си ја враќаа политичката одговорност во свои раце. Тој ден се вадеше секое делче гнев насобран низ угнетувачката историја на независна Македонија: од букурешкото разочарување и болката од ударите врз студентите од архитектонски, преку гладот на стечајците пред Собрание и лутината за убиството на Мартин Нешкоски, до угнетувањето со еден врз друг лоши закони за заштита од дискриминација, за абортус, за хонорари, за високо образование, за да кулминира со безначајноста на човечкиот живот за владеачката елита.

Протестите кои започнаа овој петти мај обединија илјадници граѓан(к)и во движење кое беше индивидуално и сеопфатно во исто време – #Протестирам. Луѓето во ова движење, сите со своите лични приказни, се наметнаа како политички одговорни субјекти кои се посветени на промените кои сакаме да ги видиме во оваа земја. Како и што започна движењето, барањата се дефинираа на уличен пленум и ги обединија сите лични борби и стремежи во дадениот контекст. Иако за остварување на тие барања природен сојузник беше партиската опозиција, голем дел од граѓаните беа скептични за нивните методи и за нивната посветеност кон целосна ревизија и демократизација на општеството.

Како и за многумина, петти мај беше изненадување за опозицијата. Се покажа дека тие сакаа народ на улица, ама народ кој ќе им даде преговарачка моќ и ќе го следи нивниот план и темпо, а не самоорганизирани граѓани кои конечно бараат суштинска промена. Па, иако логично, наместо да се приклучи на самоорганизираниот граѓански отпор, опозицијата по 17 мај се обиде да го стави револтот под еден чадор и да го пренасочи кон партиски организираниот отпор прикажан во камп пред владината зграда. На тоа се приклучија и ad hominem напади и етикетирања од страна на активист(к)и блиски до овој отпор во обид да се делегитимира #Протестирам и активист(к)ите кои го критикуваат (не)влијанието од преговорите кои започнаа во меѓувреме.

Преговорите помеѓу четирите лидери на најголемите партии се водеа далеку од очите на јавноста, без граѓанско учество и без гаранција дека граѓанските барања се застапувани во тие преговори. Во недостиг на целосен увид во самите преговори, единствен извор на информации беа изјавите на лидерите после средбите кои често беа различни, а понекогаш и спротивни. Договорот од 2 јуни, пак, од кој се очекуваше да ја постави рамката за понатамошни преговори, остави многу отворени прашања, а забележливо беше и отсуството на клучни барања кои ги имаа граѓаните. Со седнувањето на преговарачка маса, се изгуби смислата на отпорот на улица, а исто така ја снема и паниката кај врхушката на власт која ја видовме уште со самата најава на „бомбите“ на Заев. Преговорите завршија со прогласување на победа од страна на сите вклучени во преговарањето. А таму во ниеден момент, на никаков начин не беа вклучени граѓан(к)ите кои не се претставувани од политичките партии чии лидери преговараа до самиот крај.

И покрај предизвиците и загушувањето, сметам дека протестите беа успешни. Ја направија улицата место за политичка артикулација на граѓан(к)ите, но исто така покажаа дека во овој контекст во кој се наоѓа државата, отпорот треба да се отцепи од партиската опозиција и да еволуира во некоја поинаква форма на политичко учество. Како тоа ќе изгледа, ќе видиме во деновите што следат, но секако би сакала да видам позиционирање на што е можно повеќе граѓан(к)и како независни политички субјекти во државава кои ќе нудат лична визија без (оглед на) партиска припадност.

Граѓаните во средиштето на политиката – стара борба за нови вредности

Дел од вонредното заседание „Граѓански отпор: кохезија, омасовување, претставување“. Автор: Бојан Маричиќ

По неколкуте големи студентски протести и слободни студентски зони на универзитетите низ Македонија кон крајот на 2014 и почеток на 2015 година, граѓаните се охрабрија и повеќе различни групи на граѓани со различни каузи (новинари, хонорарци и сл.) организираа протести со кои ги заземаа улиците како центар на политичките збиднувања. Во овој текст елаборирам за моментално најмасовната форма на граѓански отпор кон власта во Македонија и Груевизмот како концепт која се појави во овој активистички бран, а тоа е коалицијата „Граѓаните за Македонија“.

Зошто „Граѓаните за Македонија“?

По објавувањето на серија таканеречени бомби од страна на опозициската СДСМ, најголем дел од граѓанските активисти и граѓанските организации ги потврдија стравовите и претпоставките кои со години ги потенцираа во својата работа. Имено, тие снимки покажаа дека институциите се заробени од грст моќници на власт, дека владеачките партии ги контролираат сите гранки на власта (законодавна, извршна и судска), дека практично не постои институција, независно тело или политички процес во кој граѓаните можат да веруваат или пак да влијаат.

Нормалната улога на граѓанското општество во демократските држави е да биде коректор на политиките на власта во име на граѓанскиот (јавниот) интерес, притоа не борејќи се да стекне власт. Тоа е клучната дистинкција меѓу призмата на граѓанското општество и онаа на политичките партии, кои јавниот, но и партикуларниот интерес на нивната идеолошка програма го остваруваат преку борбата за власт и влијание во институциите на претставничка демократија. Сепак, во ненормални услови каде граѓанските организации и активисти се секојдневна мета на демонизација, говор на омраза, институционална репресија и медиумска хајка, невозможно е границите меѓу политичкото и партиското, макар привремено, да не се толкуваат екстензивно.

Желбата за окрупнување на опозицискиот фронт против Груевски и неговата врхушка лежи во немоќта на која било политичка група (без разлика дали се бори за власт или пак за влијание во јавен интерес) самостојно да направи широк и успешен фронт кој ќе ги надминува границите на сопственото досегашно делување во услови на тотална медиумска контрола, институционална заробеност и оркестрирана репресија од страна на власта. Бидејќи општеството повеќе не е демократско, а власта одбива да се вразуми, преостануваше да се направи обид за единствената варијанта која до сега не беше испробана – натпартиска, граѓанска коалиција од политички партии од опозицијата предводени од СДСМ и граѓански организации и активистички групи (но и поединци) која беше создадена во мај 2015 година под името „Граѓаните за Македонија“ (ГзМ) и обелоденета со заедничка Декларација.

Нови вредности кои се создадоа низ досегашната борба

Коалицијата „Граѓаните за Македонија“ овозможи артикулација на најголем дел од оние помали фронтови против Груевски и Груевизмот како концепт да се слеат во еден поголем фронт кој ниту Груевски ниту меѓународната заедница ќе можат да го игнорираат повеќе. Дополнително, кампот пред Влада стана симбол за истрајноста и решеноста во заедничката борба за заминување на актуелниот режим. Населувањето на сериозна бројка граѓани, кои притоа не доаѓаат само од политичките партии на опозицијата, пред зградата на Владата на Македонија изврши притисок врз Груевски и неговата клика која секојдневно мора да се соочува со граѓанскиот револт. Тоа не е единствена точка на револтот, но е единствена која трае 24 часа на едно видливо место.

Понатаму, тоа е симболичен простор кој беше затворен за граѓански протести од 6 мај до 17 мај, периодот кога траеше секојдневното протестирање како резултат на објавувањето на снимките од разговорите како власта се обидувала да го затскрие трагичниот случај на убиството на Мартин Нешкоски во јуни 2011 година. Со повторното освојување на овој простор, од 17 мај наваму, на власта ѝ беше предочено дека граѓанскиот отпор нема да се потчини на „забранети зони“ како форма на ограничување на правото на протест, а револтот ќе се излева секојдневно токму под прозорецот на владетелот.

„Граѓаните за Македонија“ како концепт охрабри многумина кои себеси се гледаат како „неутрални“, „аполитични“, „неопределени“, а сепак воедно и крајно незадоволни од актуелната власт. Во таа смисла концептот покажа дека конфронтацијата со врхушката на власт ја надминува обичната меѓупартиска битка за власт меѓу ВМРО-ДПМНЕ и СДСМ. Оваа платформа докажа дека всушност се работи за темелен судир меѓу најголем дел од граѓаните од различен профил кои бараат демократија, слобода и социјална правда од една страна и Груевски и неговата партиска и лична владеачка врхушка која посегнува кон антидемократски методи за одржување и злоупотреба на власта од друга страна.

Коалицијата „Граѓаните за Македонија“ изроди нов граѓански дух на заедништво кој ги надминува вообичаените етнички, верски, родови, морални, идеолошки, па и интересни разлики. Чинот на повлекување на партиските знамиња на масовниот граѓански протест е повеќе од симболичен. Тој претставува подготвеност на жртвување на доминацијата на партиите во опозицискиот кампус и отворање на форум за заеднички акции без никакво условување или уценување. Кампот, исто така, обезбеди простор за различни луѓе со иста цел да бидат на едно место. Тоа подразбираше меѓусебно учење и комуникација меѓу партиски членови и граѓански активисти, луѓе од Скопје и луѓе од другите градови, луѓе од различни етникуми и определби, луѓе подготвени за отворени дискусии и акции кои ќе придонесат кон повеќе демократија.

„Граѓаните за Македонија“ е најголемиот и најмоќниот фронт со над 15 политички партии и над 80 граѓански организации или активистички групи. Овој фронт не е, ниту пак претендира да биде единствен во борбата против Груевизмот како метод на владеење. Страничните фронтови надвор од ГзМ само можат да помогнат да се разбере многузначноста на борбата против владеачкиот концепт во Македонија.

Една од клучните пораки на „Граѓаните за Македонија“ е дека моќта на која било идна власт мора да се намали и дека мора да се обезбедат услови, поттик и поддршка за активни, гласни и критички граѓани. Тоа значи дека секоја идна власт мора да се откаже од репресивните инструменти против неистомислениците или пак од методите за медиумско, институционално или вонинститционално гушење на критиката и граѓанскиот активизам. Оваа лекција е почетна точка за граѓанското општество во неговото идно делување како коректив на идната власт. Всушност гласноста на граѓанското општество денес, во овие тешки услови, обезбедува простор за зајакнување на граѓанското општество како можност за притисок врз секоја идна власт и поголемо демократско учество во обликувањето на јавните политики.

Најпосле, времетраењето на оваа коалиција е временски ограничено до падот на Груевски. Потешката задача на искоренување на Груевизмот како метод останува заеднички потфат на сите субјекти од „Граѓаните за Македонија“. Сепак, таа борба ќе ја води секој од својата позиција, ние од позиција на граѓани кои организирано се борат за јавниот интерес без желба за власт, а партиите во борба за власт и остварување на својата програма. Оваа коалиција нема да биде пречка за граѓанските организации да ја критикуваат и СДСМ како идна власт, напротив. Граѓанското општество има обврска да покаже дека не се откажува од политиката ниту им ја препушта само на политичарите, а секогаш ќе биде тука да го критикува и контролира оној кој ја држи палката на моќта.

Давид против Голијат

Дел од вонредното заседание „Граѓански отпор: кохезија, омасовување, претставување“. Автор: Јордан Шишовски

После 17 мај отпорот влезе во длабока криза. Протестите издишаа, а најавуваниот пресврт не се случи. За да можеме воопшто да ги промислиме стратешките насоки на дејствување првин треба да ги испитаме идентитетот на отпорот и природата на неговата криза.

Митингот на 17 мај само го покажа она што многумина одамна јасно го гледаат: СДСМ нема ниту стратегија, ниту визија, ниту сила да предизвика суштинска промена во општеството. Долго најавуваните „бомби“ неосновано ги кренаа очекувањата за посакуваната промена, додека истовремено раководствата на партијата, на коалиционите партии и на коалиционите невладини организации здружени под „Чадорот“, целосно потфрлија во нивната проценка на: (1) силата и решителноста на режимот, (2) сопствените сили и капацитети, (3) интересот на „меѓународната заедница“ за демократијата во земјава и (4) довербата на народот. Последната и најважна грешна проценка укажа дека народот е целосно свесен за степенот на корумпираност на елитите и дека при континуираното исправување пред изборот меѓу две зла веќе нема намера да избира зло, па макар било тоа и помалото зло! Народот избра резигнација. Митингот беше најавуван како помпезен настан со патетичното „Доаѓаме“. На самиот ден излегоа многу луѓе, но нивните очекувања за промена беа изневерени. СДСМ покажа дека не знае зошто извадило толку луѓе на улица. Наредните денови безидејните проектни менаџери на „Кампот на слободата“ лажната надеж ја преточија во апатија.

Во ова светло треба да ја промислиме природата на кризата во отпорот што покажа голема енергија на 5 мај и набргу се вообличи во движењето #Протестирам. Уште првите денови по 5 мај веќе беа воочливи идентитетските проблеми на ова движење. Стануваше збор за идеолошки некохерентно тело. Од една страна тука беа активистите што гравитираат кон СДСМ, а од друга страна тука беа и активистите што се обидуваа да ја потиснат својата недоверба кон СДСМ во име на борба против поголемото зло – авторитарниот режим. Главниот недостаток на движењето се состоеше во суштинската неодржливост на идејата за закопување на сите разлики дур не падне режимот. Се покажа дека разликите се суштински и идеолошки. Додека едните покажуваа силни слободарски и антиавторитарни тенденции, про-СДСМ групацијата се покажа во прилично авторитарно светло. Постојаното инсистирање на целосна и слепа поддршка за раководството на СДСМ, логиката или-сте-со-нас-или-против-нас и демонизирањето на сите што не ја даваат својата безрезервна поддршка на СДСМ, со погрдното „неутралци“, само ја изнесе на виделина авторитарната тенденција во редовите на про-СДСМ крило на отпорот.

Со помпезното „Доаѓаме!“, на 17 мај про-СДСМ крилото целосно беше вовлечено во лажната победоносна еуфорија произлезена од катастрофалната проценка на СДСМ. Лажното чувство на големина и сила произлегуваше од грешната хегелијанска претпоставка дека квантитетот самиот од себе преминува во квалитет. Самата импозантна бројка на излезени граѓани не беше гаранција дека истите се и мотивирани за акција. Ова совршено беше проценето од страна на органите за безбедност – додека на 5 мај на улиците на Скопје имаше илјадници специјалци – „желки“, на 17 мај и целиот нареден период Владата ја „чуваа(т)“ смешно мал број на полицајци. „Доаѓањето“ всушност значеше замена на политичкото со политички импотентен спектакл. Масивноста на митингот со својата гравитација комплетно вовлече голем дел од (про-СДСМ) активистичкото јадро во орбитата на СДСМ/ГМ. Тоа доби лажна аура на триумфалност и уште пред да падне режимот влезе во лешинарско растргнување на „колачот“ на проектираната власт и пресметка со проектираните претенденти на „тронот“. Ова ја изјалови неговата последна, очајничка пресметка со режимот

Наравоучение. Народот ја има целосно загубено довербата во политичката каста. Тој не е подготвен да се вложи повторно во смена на едно зло со помало зло. „Меѓународната“ не е подготвена да ризикува промена на статус кво во Македонија. Режимот покажува висок степен на рационален себе-интерес, флексибилност и моќ за одржување по секоја цена, истовремено со целосното отсуство на морал, одговорност и интерес за иднината на земјата. СДСМ и коалицијата „Граѓаните за Македонија“ покажуваат целосно отсуство на стратегија, визија и моќ како за сопствена промена, така и за општествена промена. Ова може да се види и од договорот од Пржино од 15.07.2015 кој е само обичен технички договор за поделба на власта меѓу коалициони партнери. Во него не се ни споменуваат вредностите како слобода, демократија, правда! Оттука произлегува дека сите прогресивни слободарски сили во општеството треба да се подготват за долготрајна Давид-против-Голијат битка. СДСМ е јалов политички аполитичен ентитет што ниту е корисен сојузник, ниту достоен противник. Борбата против режимот не е борба против личност, ниту против група. Тоа е борба против дводецениските авторитарни, реакционерни тенденции. На оваа обезвреднетост треба да ѝ се спротивстави сила со јасни слободарски и прогресивни вредности. Само преку радикалното практикување на слободарството, демократичноста и транспарентноста на дејствувањето може да се разрови крутата авторитарно логика на политичката каста. Потребно е да се отворат нови авении на отпорот, да се политизира тивкото мнозинство и да се поттикне отпор-од-долу и во-свое-име. Неопходна ни е лудачка надеж и верба во моќта на нашата слабост!

Ќе победиме!

слика2

Вонредно заседание, втор дел: Сценарија за излез од политичката криза

Со објавувањето на „бомбите“ на Заев, Македонија влегува во една од најголемите политички кризи во својата историја. Влоговите се високи и на двете страни. Каква предвидувате дека ќе биде разврската на оваа криза? Како би требало да се постави опозицијата во текот на настаните што следат?

Вториот дел од ова дводелно вонредно заседание донесува пет осврти:

 

Фото: Небојша Гелевски

Доста е од понуди што не можат да се одбијат

Дел од вториот дел на вонредното заседание „Сценарија за излез од политичката криза“. Автор: Елена Б. Ставревска

Некои од разговорите објавени како дел од „бомбите“ потсетуваат на сцената во првиот дел на култниот филм „Кум“ во која Мајкл Корлеоне, планирајќи го убиството на полицискиот началник Меккласки, прашува дали немаат новинари на нивниот платен список кои би ја спинувале сторијата во нивна корист. Но големата слика на овој скандал повеќе наликува на третиот дел на „Кум“: фокусот останува на динамиката и работењето на фамијата, но со потпросечни глумци и лошо сценарио. Единствено е неизвесно дали и крајот на оваа политичка криза ќе наликува на тој во филмот.

Деновиве и меѓународната заедница се обидува активно да се вклучи во режирањето на крајот на кризата. Последниве неколку години, кога меѓународниот фактор во Македонија замижуваше пред бројните загрозувања на демократијата и човековите права, покажаа дека меѓународната заедница, вклучително Европската унија, секогаш ќе приоритизира стабилизација пред демократизација во својата „периферија“. Меѓутоа, во ситуација кога политичкиот капитал на Груевски е недоволен за гаранција на стабилноста, вклучувањето на ЕУ и НАТО е очекувано. Соочени со недостаток на „моркови“ заради грчкото вето, многу поверојатно е да играат на картата „раздели, па владеј“ во однос на владејачката коалиција. Имено, двете најголеми партии на власт имаат некомпатибилни дискурси: ВМРО-ДПМНЕ, особено од 2008 наваму, активно работи на градењето имиџ на „чувар“ на името и идентитетот, додека ДУИ се профилираше како партија според која промена на името е ниска цена за плаќање во однос на членството во ЕУ и НАТО. Единствено со оваа стратегија мирна политичка разврска и формирање на преодна влада со мандат да ги спроведе неопходните реформи и да организира избори се чини возможна.

Но, која и да е стратегијата на меѓународната заедница, оваа криза ќе послужи како рестартирање на процесот на градење демократска држава со функционални институции и контрола на политичката моќ ако и само ако во процесот се вклучат граѓаните и граѓанското општество. Ова не смее да се сведе единствено на предавање на палката на власт, ниту на меѓупартиски калкулирања и препукувања на партиски митинзи.

Политичките случувања во земјава од нејзиното осамостојување, со изминативе девет години како невиден катализатор, резултираа не само во целосна блокада, нефункционирање и недоверба во институциите и медиумски мрак, туку и во атомизирано и поларизирано општество со уништени многубројни меѓучовечки односи и агресивна и непродуктивна политичка култура. Жртви на ваквата општествена поставеност не се членовите на оваа или онаа политичка партија, туку буквално сите граѓани на Република Македонија, освен неколкумината одбрани властодршци и луѓето блиски ним. Оттаму, процесот на презентирање на снимките мора да биде поинклузивен и потранспарентен од сегашната стратегија на опозицијата, неоставајќи простор за сомнеж дека презентираното е всушност соџвакана и калкулирано ограничена верзија на вистината. Само со активно вклучување на граѓанското општество, сфатено во поширока смисла, е возможно да се избегне реваншизам и да се постави овој процес на надпартиска и надетничка патека.

Паралелно со запознавањето со содржината на снимките на сѐ поголем дел од јавноста, станува појасно против што треба да се обединат граѓаните, но за долготрајна и одржлива промена на корумпираниот систем и општеството на страв неопходно е и кристализирање на визијата за што точно е тоа обединување. Доста е, се чини, од понуди што не можат да се одбијат.

Патот до преодна влада

Дел од вториот дел на вонредното заседание „Сценарија за излез од политичката криза“. Автор: Трајче Панов

Скандалот со прислушкувањето и објавувањето на бројни разговори кои содржат докази за политички и економски криминал, целосна контрола на медиуми и судската власт и бројни изборни нерегуларности може единствено да доведе до кристализирање на работите во Македонија. Оттука, „бомбите“ се всушност и шансата за државата да се извлече од оваа незавидна состојба, тие се шансата за создавање на една широка коалиција на прогресивните елементи во државата со цел возобновување и изградба на едно прогресивно, мултикултурно, демократско и економски справедливо општество.

Груевки и ВМРО-ДПМНЕ не отстапуваат од својата цврста позиција. Заев и опозицијата исто така. Во ваков распоред на силите и јасна рововска поставеност, можноста за компромис е минимална. СДСМ не смее во никој случај да прифати организација на избори од страна на ВМРО-ДПМНЕ, со ваков избирачки систем и со целосна узурпација на моќта од страна на Груевски. Избори организирани од страна на ВМРО-ДПМНЕ без постоење на контролни механизми е всушност гаранција дека изборната измама ќе се повтори. Можностите за воспоставување на ново мнозинство се минимални и тоа всушност ќе ја остави ВМРО-ДПМНЕ исклучително моќна да излезе на следните избори. Оттука, единствена солуција е преодна влада со јасно утврдени задачи чиј мандат ќе заврши со организирање на нови избори.

Груевски и ВМРО-ДПМНЕ нема да се согласат на ваква солуција. Владејачката партија и коалиција ја одржува својата привидна кохезивност и покрај бројните докази за внатрешна нетрпеливост. Колку подолго власта се труди да го одржува својот привиден мир, толку е поголема опасноста дека внатрешниот распад ќе биде потежок и поболен за ВМРО-ДПМНЕ. Оттука, СДСМ мора да продолжи со притисок преку „бомбите“ кои би довеле до ситуација состојбите внатре во партијата на власт да бидат неодржливи. Заев мора да го дозира објавувањето на бомбите и да го задржи темпото уште одредено време, бидејќи режимот очигледно располага со одредена документација, а не е исклучено дека прислушкувањето продолжува.

Процесот до доаѓање до преодна власта или некое слично решение ќе потрае уште одредено време. Брзо решение, барем во моментот, е нереална опција. Потрес, внатре во владината коалиција, е исто така исклучително важен елемент кој ќе ја ослабне позицијата на Груевски и Мијалков. ДУИ е важен фактор во оваа ситуација, меѓутоа исто така и помалите коалициони партнери на ВМРО-ДПМНЕ и партиите на помалите етнички заедници. Внатрешниот судар во ВМРО-ДПМНЕ мора да добие на интензитет, сегашната „амстердамска тројка“ не е доволна опасност за Груевски.

Во исто време, СДСМ мора да води паралелен процес на понуда на економски и политички мерки за стабилизација на државата. СДСМ мора силно и јасно да понуди прогресивна политика која ќе ги заштити интересите на сите дискриминирани групи на граѓани по разни основи. Воедно, власта може да биде победена единствено преку дисперзирана стратегија на напад. СДСМ која располага со „бомбите“ ќе го води фронталниот напад, меѓутоа од исклучителна важност ќе бидат страничните напади кои ќе треба да доаѓаат од критични групи на граѓани и активисти. Коалицијата која би го поразила Груевски мора да биде широка коалиција на политички и граѓански прогресивни сили. Падот на Милошевиќ во Србија, од внатреполитички аспект, беше возможен единствено преку воспоставување на таков широк и разноличен фронт на конфронтација.

Меѓународната заедница, првенствено ЕУ, ќе мора да ја препознае критичноста на состојбите во државата. Секаков компромис поддржан или инициран од ЕУ кој ќе му овозможи на ВМРО-ДПМНЕ да организира следни избори е поразителен за иднината на државата.

Да покажеме демократска зрелост

Дел од вториот дел на вонредното заседание „Сценарија за излез од политичката криза“. Автор: Дане Талески

Македонија е подолго време во длабока политичка криза. Првата голема манифестација на политичката криза беше на 24 декември 2012, кога на „црниот понеделник“ пратеници од опозицијата и новирани беа насилно исфрлени од Собранието на Република Македонија. Последователни манифестации на политичката криза имаше на следните циклуси на избори, локалните во 2013 и предвремените парламентарни и редовните претседателски избори во 2014 година. Тогаш видовме дека во Македонија целиот државен апарат е во служба на партијата на власт, дека медиумите се под силна политичка контрола, дека има сериозни недоследности во избирачките списоци и во документите за идентификација (на пример, гласачите од Пустец) и дека има сериозни политички притисоци врз личното право на глас. Кулминацијата на кризата дојде со најавата на опозицијата дека ќе ја бојкотира работата на Собранието. Понатаму, документот што го спреми експертска група за настаните од 24.12.2012, а кој можеше да понуди насока за излез од кризата, беше оквалификуван како „тоалетна хартија“ од страна на власта.

Со објавувањето на „бомбите“, започнува расплетот на кризата. Слушајќи ги веселите разговори на властодршците, како со неподнослива леснотија уништуваат човечки животи, злоупотребуваат деца без родители и починати, како државните институции ги претвориле во партиски штабови, медиумите во партиски телали, граѓаните во човечиња со патент на уста, како нѐ водат во економска катастрофа мантрајќи јавно за потемкиновите села, стануваме свесни за метастазите на политичката криза. Слушаме дека темното сениште што ја гуши демократијата во Македонија било во полн замав од 2010 наваму, а можеби и порано. Тоа значи дека најмалку 5 години, а можеби и повеќе, во Македонија има консолидиран авторитарен режим кој има воспоставено корпоративна контрола врз целиот јавен сектор и голем дел од приватниот сектор.

Во една нормална држава кризата, која пред се произлегува од политичката злоупотреба на власта, би се решавала по институционален пат, со истрага на обвинителството и преку непристрасна судска постапка. Но бидејќи судската власт е под политичка контрола, а авторитарната власт нема да дозволи спроведување на независна и објективна истрага, тогаш поверојатно е дека излезот од кризата ќе биде политички. Барањата за преговори меѓу власта и опозицијата се увертира во создавањето на услови за рамноправно учество во следните избори кои мора да бидат фер и демократски. Меѓународната заедница веќе е вклучена во наоѓањето на решение и ќе ги помага нашите напори да се врати нормалноста, слободата и демократијата. Но тие нема да ги решаваат нашите проблеми. Мора да покажеме дека имаме демократска зрелост да издејствуваме политички промени. Важно е да се каже дека политичката разрешница нема да ја замени институционалната, туку ќе ја одложи до моментот кога во Македонија ќе има услови за објективна истрага и непристрасна судска постапка.

Во идниот период опозицијата ќе ја има клучната улога во обидот да се врати слободата и демократијата во Македонија. Опозицијата мора да биде истрајна, храбра и доследна. Со објавувањето на „бомбите“, опозицијата успеа да врати голем дел од својот кредибилитет. Но сега не смее да дозволи да биде понесена од чувството на морална супериорност. Напротив, опозицијата треба да покаже дека ги научила лекциите на кои се темели релативниот успех на студентскиот и професорскиот пленум во борбата со авторитарната власт. Опозицијата мора да повика на еднаквост, на социјална и етничка солидарност, и да биде отворена и инклузивна. Опозицијата мора да создаде граѓански пленум. Мора да се создаде сенародна критична маса во која ќе се слее мнозинството на граѓани, без разлика на вера и партија, која ќе издејствува заминување на авторитарната власт, враќање на демократијата и формирање на нова власт што ќе биде сервис на граѓаните, а не нејзин владетел.

Секоја криза е и шанса. Ова е шанса за создавање на нова Македонија. Демократска и слободна. Мултикултурна, мултиетничка и мултиконфесионална. Толерантна и солидарна. Со почит и заштита на различностите. Држава која ќе биде пристојно место за живеење. Ако не успееме, тогаш. . . Не размислувајте така. Сега нема место за неуспех. Мора да успееме. Ќе победиме!

Неселективно објавување на нови бомби и опозициско окрупнување

Дел од вториот дел на вонредното заседание „Сценарија за излез од политичката криза“. Автор: Бесим Небиу

Во Македонија не постои политичка култура ниту историски преседан на разрешавање на политички конфликти без надворешно посредство. Истовремено, сѐ уште нема критична маса на луѓе кои би застанеле зад еден силен јавен, граѓански притисок кој би предизвикал промена преку антивладини протести. Институционална (правна) разврска е невозможна во услови кога е јасно дека институциите се целосно контролирани од партијата на власт. Оттука, сметам дека ситуацијата е нерешлива без озбилна и робустна дипломатска интервенција и арбитрација на меѓународната заедница, слична на онаа од 2001 година.

ВМРО е сѐ уште апсолутен владетел, но и владетел во голема неволја со оглед на видовите злоупотреби кои секојдневно се објавуваат преку „бомбите“. Првата колатерана жртва од објавувањеето на бомбите за Владата е ефективниот губиток на ПР и пропагандата, потпора преку која до само еден месец моќно се контролираа јавните перцепции . Повеќе од 75% од граѓаните ги следат бомбите – а бидејќи во нив се водат разговори на македонски јазик (чија авентичност не е оспорена од никого) – скоро на сите им е јасна содржината. Пропагандата сега веќе има ограничен ефект, бидејќи и за најспособните пропагандисти е скоро невозможно да се спинува содржината на прислушкуваните разговори.

Владата нема да попушти на краток рок, пред сѐ во тактички цели – бидејќи по бомбите, долгорочното останување на власт на оваа иста политичка гарнитура е веќе неплаузибилно, и тоа сметам дека им е јасно скоро на сите страни. Од друга страна, СДСМ е довчера слаба опозиција, која на голема врата се враќа со обвинувања (потпкрепени со снимки) за тешки криминали и злоупотреби без преседан во демократските земји на Европа.

Динамиката на конфликтот е таква што ВМРО смета дека може да наметне излезно решение, и покрај бомбите – користејќи го фактот дека целосно ги контролира институциите и медиумите, а како што видовме има моќ да неограничено влијае на сите лостови на власта. Одржувајќи внатрешна сплотеност (колку и да е таа привидна или под закана), ВМРО смета дека ќе зачува доволно моќ да диктира решение кое на сегашното раководство ќе му овозможи целосна контрола на текот разрешницата, по принцип на „soft landing“ за сегашното високо раководство на партијата и владата.

Опозијата треба да игра токму на обратното сценарио – на решение кое ќе биде целосен „hard landing”.   Тоа може да го прави единствено со неселективно и интензивно објавување на нови бомби, вклучително и на „безбедносно-сензитивните“. Паралелно, опозицијата мора да се посвети на сопствено окрупнување преку претставување на широка надетничка, отворено прогресивна и радикално подемократска понуда за пост-груевистичка Македонија, која би мобилизирала поголем број граѓани од сите етнички, религиски и социјални групи во Македонија.

Сметам дека за степенот до кој секоја од страните ќе ја диктира разрешницата ќе пресече меѓународната заедница преку начинот на кој ќе интервенира во следните 2-3 месеци – но таа интервенција ќе ја земе предвид „ситуацијата на терен“, односно степенот на успех на двете страни во однос на нивните краткорочни тактички цели.

Не само снимки, туку и работа на терен

Дел од вториот дел на вонредното заседание „Сценарија за излез од политичката криза“. Автор: Анастас Вангели

Веројатно во моментов Груевци прават исти такви муабети какви што ги слушаме на снимките – помалку за тоа колку е ова „кафана држава“ и како ќе одат затвор кога ќе паднат од власт, а повеќе за тоа како да сотруваат, да манипулираат, да средуваат и стрпуваат луѓе, да палат кафани и да фрлаат фамилии во ендек. Ним нема никогаш да им падне на памет да се повлечат ниту милиметар. Тие ќе одат до крај и на својот пат до дното со себе се спремни да ја повлечат цела Македонија и да ги пукаат гумените куршуми.

Голем број наши сограѓани веројатно не ги чуле целосно снимките и единствено што знаат за македонската криза е дека Заев заедно со Странските Служби спремаат пуч во Македонија. Уште поголем проблем се оние кои ги слушаат снимките и се сосема свесни за работите околу нив, но од било какви причини – лична корист/уцена од власта, омраза кон СДСМ или едноставно недостаток на политичка свест (или пак комбинација од сите три) – одбираат да го релативизираат злото на Груевски. Тие не велат „Чарлс Менсон е невин, тој не убил никого“ туку „па во ред, Чарлс Менсон навистина убил некој овде или онде, но што да правиме – луѓето од секогаш убивале други луѓе и тоа така ќе си остане… да не се водиме од лични предрасуди, да ги извадиме аргументите на маса, сепак Чарлс Менсон е добар татко и човек.“ Тоа е и реториката на Груевски – „луѓе сме, сите грешиме, во афект сме биле, дајте да збориме за сработеното.“

Тоа е веќе сценарио за траен конфликт на две групи кои се водат од два радикално спротивни системи на вредности и уверувања. И ние, и тие, располагаме со истите информации, но се работи за сосема спротивна интерпретација. Истите факти, за нас значат една вистина, а за нив нешто сосема друго.

Затоа, најголемиот фронт во моментов треба да биде санирањето на последиците од таквото релативизирање. Доколку им оставиме преголем простор на таквите, моменталната ситуација ќе стане новото „нормално“ – снимки и контра-снимки од сите страни, целосна недоверба, релативизирање на најголемите зла, наместо „нема докази за евентуална ликвидација“ ќе слушаме „епа брат, си го бараше, многу му збореше устата плус предавник беше, шо сеа.“ Една од последиците на ова би било нова парламентарна победа на ВМРО-ДПМНЕ, и со украдените и гласовите на мртвите, но и со гласовите на оние кои свесно им ја даваат поддршката.

Во таа смисла на опозицијата би ѝ препорачал да ја преобмисли својата стратегија за ракувањето со останатите снимки – објавувањето да не биде сензационалистичко и под кураторство на партијата, а повеќе стручно и во соработка со експерти, медиуми, невладини организации и слично, со нивно масовно дистрибуирање и анализа. Додека експертите ќе се бават со снимките, опозицијата треба да работи на мобилизација, градење нови мостови и вмрежување со целата онаа критична маса која и без нови снимки, веќе е свесна дека власта на Груевски е нелегална, нелегитимна, некомпетентна, а богами и составена од луѓе со проблематичен ментален склоп. Треба да се бориме не само против Груевски, туку и против неговите методи и оние кои се обидуваат таквите методи на владеење да ги оправдаат. На крајот, опозицијата треба да има предвид дека тоа е процес од јавен, а не партиски интерес. Главниот збор им останува граѓаните.