Архива за ознаката: мила_шопова

Насловна фотографија

Редовно заседание: Урбанизацијата и правото на градот

Во предвечерјето на првиот локален референдум во Македонија закажан за 26 април 2015 година, ова заседание се осврнува на значењето на сегашниот момент, граѓаните за првпат со директна одлука да го обликуваат својот град. Околу 43.000 жители на општина Центар ќе може да се изјаснат за или против зачувување на автентичниот изглед на Градскиот трговски центар (ГТЦ), за чие значење можеа да се информираат преку референдумската кампања и новата публикација за ГТЦ.

Постоечките аргументи на страните за и против смена на автентичниот израз на ГТЦ се костат околу функцијата и значењето на објектот. Од една страна, поддржувачите на планираните промени аргументираат дека ГТЦ треба да се преобликува во простор кој ќе биде попријатен за потрошувачите, затворен и заштитен од временски непогоди. Од друга страна, граѓанските иницијативи и Асоцијацијата на архитекти аргументираат против обликување на ГТЦ кое би го свело од изграден простор отворен за различни искуства што не се ограничени на потрошувачкото, во шопинг комплекси.

Заседанието ги става во разговор постоечките аргументи околу преобликувањето на ГТЦ како урбанистички зафат со општествените врски што опстојуваат за и околу концептите за урбанизацијата и за можноста и/или неопходноста граѓаните директно да учествуваат во обликувањето на градот. Граѓанскиот референдум го заменува честопати оневозможеното и симболично право за учеството во консултативниот процес на урбанистичките планови. Со директно учество, граѓаните прават чекор кон остварувањето на правото на град— колективно да одлучуваат во уредувањето на просторот околу нив. Остварувајќи го правото на град ги менуваат односите со светот што ги опкружува.

Оттука прашуваме, какви можности, простори и врски се создаваат со граѓанското директно дејствување во планирањето на градот? Дали урбанистичкото планирање и архитектурата можат да го помогнат тоа дејствување и дали можат да го осознаат градот преку граѓаните и нивните искуства? И конечно, дали планерите, архитектите и институциите во Македонија може да овозможат планирање на град на и за сите граѓани?

На овие прашања се осврнаа:

Координаторки на заседание: Мила Шопова и Леонора Грчева

Фото: Леонора Грчева

Правото на град и референдумот за ГТЦ

Дел од редовното заседание „Урбанизацијата и правото на градот“ Автор: Мила Шопова

Слоганот „правото на град“ е составен дел од референдумската кампања за зачувување на изгледот на ГТЦ. Се спомнуваше на дебати, во публикации и интервјуа. Се употребуваше со значење на јавна политика, индивидуално право, свест. Што значи да се употребува синтагмата „правото на град“ кога се зборува за урбанизацијата и организирањето на просторот?

Со ковањето на овој слоган во 1968 година, социологот Анри Лефевр повика на радикална промена на севкупните општествени односи во капитализмот—преку зголемена граѓанска контрола врз одлуки за процесот на урбанизација до социјална еднаквост. Четириесет години подоцна, географот Дејвид Харви го присвои правото на град за негов работен слоган и политички идеал, повикувајќи на здружен отпор против финансискиот капитал кој ја дефинира урбанизацијата во светот денес. За Лефевр и Харви, во најголем дел, либералната демократија не ги остварува социјалните права на граѓаните—домувањето, образованието и здравјето.

Слоганот „правото на град“ го употребуваат кога пред очи им се одвива драматична трансформација на урбаниот простор и кога социјалните права на граѓаните се нападнати. Во шеесеттите, кога Лефевр пишува во Париз, се рушат старите маала во центарот на градот за да никнат висококатници, а граѓаните се организираат против изградба на ринг крај реката Сена. Надвор од Париз, земјоделско земјиште се пренаменува за комерцијално уживање. Во Њујорк, Харви ги гледа последиците од финансиската криза во 2008 година кога високоризични хипотекарни заеми и вредностa на недвижностите пропаѓаат, а над милион граѓани ги губат домовите. Истиснувањето на понеимотните, самохраните жени и афроамериканците од градот, Харви го објаснува процесуално и нераздвојно од обидот на градските власти заедно со финансиските институции да создадат нови стилови на живеење. Централни градски делови, како Менхетен, стануваат туристички дестинации и места каде што само богатите можат да живеат.

Правото на град како слоган треба да се примени во Скопје. Моќта на одлучување за урбанизацијата е во контрола на државно-приватни елити. А променaта на законите и прописите сѐ почесто е во корист на концентрирањето на вишокот производ во приватни раце. Зад естетското преоблекување на фасадите, проширените булевари и галиите-ресторани се крие нееднаквост и дискриминација. На 16 април 2015 година, над 150 работници од државното претпријатие „Еурокомпозит“ чекореа во протест покрај новата фасада на владината зграда, за чија изградба произвеле безбедносен заштитен ѕид. Заради ненадоместените трошоци од државата, со месеци останале без плата и придонеси. Јасно е дека во изградбата на овој објект овие работници учествувале со неколкумесечното недобивање на плата. Исто и планираната смена на фасадата и доградба на ГТЦ ги засега сопствениците, закупците и работниците во тој простор. Најавата за промена на сопственичката структура на ГТЦ се совпаѓа со предлогот за смена на фасадата и укажува на тоа дека естетското преобликување на градот е поврзано со економски процеси коишто ја намалуваат можноста на корисниците на просторот да остварат работничко, сопственичко и други права. Паралелно со овие промени во градот, земјоделско, зелено и заштитено земјиште се одзема од локалните заедници преку менување на статусот на тоа земјиште. Активностите во Охрид, Лазарополе и Маврово за изградба на марини, туристички развојни зони и хидроцентрали се еден таков пример.

Урбанизацијата што се случува во Скопје и други градови е симптом на структурната нееднаквост, окрупнувањето на приватниот капитал и неговиот обид за завладување на простори кадешто ќе се репродуцира. Вака заснованата урбанизација не е само осмислување на просторот денес, туку напад на правото на град. Дали сме против структурна нееднаквост, насилство, против распродажба на државните објекти и земјиште и окрупнување на приватниот капитал и дали здружено ќе ја превземеме контролата врз урбанизацијата со која се материјализираат овие неправди е вистинското референдумско прашање. Oтпорот на граѓаните за поинакво Скопје и општествени односи што растеше последниве години е олицетворен во граѓански референдум за зачувување на ГТЦ, еден од чекорите со кои градот ќе им се врати на граѓаните.

Сценарија

Вонредно заседание, прв дел: Сценарија за излез од политичката криза

Со објавувањето на „бомбите“ на Заев, Македонија влегува во една од најголемите политички кризи во својата историја. Влоговите се високи и на двете страни. Каква предвидувате дека ќе биде разврската на оваа криза? Како би требало да се постави опозицијата во текот на настаните што следат?

Првиот дел од ова дводелно вонредно заседание донесува четири осврти:

 

фото: НОВА

Автономните зони како простор за организирање на отпорот

Дел од првиот дел на вонредното заседание „Сценарија за излез од политичката криза. Автор: Мила Шопова

Власта одбива да се соочи со недемократските процеси што ги воведе во институциите за да оствари непречена моќ и да спречи секаков обид за институционална контрола на таа моќ. Партиската опозиција и дел од формалните граѓански здруженија поставуваат дијагнози и ги игнорираат условите што доведоа до состојбите во која неодложни се општествени и системски промени. Во услови на реактивна партиска опозиција, нелегитимна партиска власт и старонови имиња што се реактивираат на политичката сцена (Димитров, Лазаревиќ, Димшоски), парламентарни избори не можат сами по себе да ги остварат потребните промени во Македонија, исто како што е невозможно политичката криза да се изедначи со објавата и содржините на противуставната пракса на прислушкување.

Да појдеме од аналитичкиот пристап со кој кризата претставува појдовна обзервација и работен концепт, а не само фактичка состојба. Така сме чекор поблиску до историите и политиките на дискриминација зад процесите што ги сведочиме денес.[1] Ако кризата е момент кога станува видлива опсежноста на моќта, тогаш треба да го насочиме вниманието на местата и нештата во процесот на утврдување моќ како што се манипулацијата, дискриминацијата и експлоатацијата и моделите што успешно пружаат отпор.

Во моментот кога во Македонија се случува објавувањето на незаконски практики, како прислушувањето, социјалната нееднаквост е во историски подем, работничките права се ништат, јавниот простор се стеснува во и надвор од градовите со пренамена и распродажба на јавното земјиште, во градските населби ЛГБТ заедницата, Ромите, осиромашените и други слоеви од непривилегираното население, вклучувајќи и жени, се маргинализираат, стануваат мета и жртва на разни видови насилствo, обесправеност и обеспоседеност. Сето ова се случува организирано од државните институции. Ова е препознатлива состојба во неолибералниот свет денес, а горенаведените точки се оските околу кои треба да се гради отпорот. Притоа, отпорот мора да биде заснован на демократски принципи, а не принципи што ќе овозможуваат само одредена група луѓе да имаат непречена контрола врз знаењето и информацијата. Во оваа група се вбројува и партиската опозиција. Таа опстојува врз истите услови, ги користи истите простори и доаѓа до информации по истите канали како тие на власт со цел да опстои. Со калкулантска ангажираност, таа ги банализира засведочените неправди: кога бомбите се темпирани, а темпото по некое време станува предвидливо, експлозиите се нормализираат и стануваат дел од очекуваниот репертоар на секојдневието. Да не заборавиме, партиските опозиции немаат интерес да посочат каде се линиите на обесправеност, зашто тоа би значело дека и тие ќе треба да се соочат со својата дискриминаторска историја и да се подведат под поголема контрола на граѓаните. Во овие околности, единствено граѓанското организирање може да доведе до општествени и системски промени, во простор формиран и услови определени од граѓаните.

Автономните зони по примерот на студентските и професорските пленуми се покажаа како успешен простор за граѓанска мобилизација. Неформалното окупирање на физички простор е аналогија за одново освојување на загарантирани, но неовозможени права, можност колективно да се учествува во обмислување на нови процеси за демократско управување кога репрезентативните ќе прераснат во дискриминаторски. Мора да продолжиме со автономните зони, да ги мултиплицираме и надвор од универзитетот. Ова се простори на географско слепило, на привремена недржавност, на ослободување од општествениот договор и од идеалот дека даденото право е реализирано право. За да се реализираат дадените права, треба да постојат услови тие да бидат практикувани. Автономните зони се правецот до општо граѓанско организирање околу моќта на граѓаните колективно да ги подобрат условите за да ги остварат своите права.

Колективното размислување и солидарноста се два принципи за организирање на автономните зони. Размислувањето како колективен процес, а чија важност го препознава Хана Аренд, расчистува со класниот феномен на „интелектуалецот“ и со монополот на институционалните центри на образованието врз знаењето и искуството. Во тој процес, по принципот на солидарност ќе се препознаат и здружат историите на обесправеност. Принципот на солидарност има своја историја, а во денешниот момент е важен зашто привремено ги одолжува пресудите за тоа како треба да се живее и постои. Во тој привремен застој никнуваат дотогаш обесправени гласови, знаења втемелени во искуства, истории. Никнува отпорот. Солидарноста е една можност да се дејствува по пат на прифаќање, а не пресуди и предрасуди.

Во автономните зони, со принципите на колективно размислување и солидарност, секој од нас ќе треба да се соочи со своите и колективните предрасуди и да ги препознае експлоатацијата и обесправеноста. Така ќе се создаваат нови форми на отпор.

 

[1] Овој пристап е неопходен за да размислиме како понатаму и да ја надминеме патологијата и ахисторичноста на сегашниот момент. Во спротивно, единствената промена што претстои е смена на позициите по пат на избори, без промена на процесите за контрола и демократска распределба на моќта.