Архива за ознаката: меѓународна_заедница

слика2

Вонредно заседание, втор дел: Сценарија за излез од политичката криза

Со објавувањето на „бомбите“ на Заев, Македонија влегува во една од најголемите политички кризи во својата историја. Влоговите се високи и на двете страни. Каква предвидувате дека ќе биде разврската на оваа криза? Како би требало да се постави опозицијата во текот на настаните што следат?

Вториот дел од ова дводелно вонредно заседание донесува пет осврти:

 

Фото: Небојша Гелевски

Доста е од понуди што не можат да се одбијат

Дел од вториот дел на вонредното заседание „Сценарија за излез од политичката криза“. Автор: Елена Б. Ставревска

Некои од разговорите објавени како дел од „бомбите“ потсетуваат на сцената во првиот дел на култниот филм „Кум“ во која Мајкл Корлеоне, планирајќи го убиството на полицискиот началник Меккласки, прашува дали немаат новинари на нивниот платен список кои би ја спинувале сторијата во нивна корист. Но големата слика на овој скандал повеќе наликува на третиот дел на „Кум“: фокусот останува на динамиката и работењето на фамијата, но со потпросечни глумци и лошо сценарио. Единствено е неизвесно дали и крајот на оваа политичка криза ќе наликува на тој во филмот.

Деновиве и меѓународната заедница се обидува активно да се вклучи во режирањето на крајот на кризата. Последниве неколку години, кога меѓународниот фактор во Македонија замижуваше пред бројните загрозувања на демократијата и човековите права, покажаа дека меѓународната заедница, вклучително Европската унија, секогаш ќе приоритизира стабилизација пред демократизација во својата „периферија“. Меѓутоа, во ситуација кога политичкиот капитал на Груевски е недоволен за гаранција на стабилноста, вклучувањето на ЕУ и НАТО е очекувано. Соочени со недостаток на „моркови“ заради грчкото вето, многу поверојатно е да играат на картата „раздели, па владеј“ во однос на владејачката коалиција. Имено, двете најголеми партии на власт имаат некомпатибилни дискурси: ВМРО-ДПМНЕ, особено од 2008 наваму, активно работи на градењето имиџ на „чувар“ на името и идентитетот, додека ДУИ се профилираше како партија според која промена на името е ниска цена за плаќање во однос на членството во ЕУ и НАТО. Единствено со оваа стратегија мирна политичка разврска и формирање на преодна влада со мандат да ги спроведе неопходните реформи и да организира избори се чини возможна.

Но, која и да е стратегијата на меѓународната заедница, оваа криза ќе послужи како рестартирање на процесот на градење демократска држава со функционални институции и контрола на политичката моќ ако и само ако во процесот се вклучат граѓаните и граѓанското општество. Ова не смее да се сведе единствено на предавање на палката на власт, ниту на меѓупартиски калкулирања и препукувања на партиски митинзи.

Политичките случувања во земјава од нејзиното осамостојување, со изминативе девет години како невиден катализатор, резултираа не само во целосна блокада, нефункционирање и недоверба во институциите и медиумски мрак, туку и во атомизирано и поларизирано општество со уништени многубројни меѓучовечки односи и агресивна и непродуктивна политичка култура. Жртви на ваквата општествена поставеност не се членовите на оваа или онаа политичка партија, туку буквално сите граѓани на Република Македонија, освен неколкумината одбрани властодршци и луѓето блиски ним. Оттаму, процесот на презентирање на снимките мора да биде поинклузивен и потранспарентен од сегашната стратегија на опозицијата, неоставајќи простор за сомнеж дека презентираното е всушност соџвакана и калкулирано ограничена верзија на вистината. Само со активно вклучување на граѓанското општество, сфатено во поширока смисла, е возможно да се избегне реваншизам и да се постави овој процес на надпартиска и надетничка патека.

Паралелно со запознавањето со содржината на снимките на сѐ поголем дел од јавноста, станува појасно против што треба да се обединат граѓаните, но за долготрајна и одржлива промена на корумпираниот систем и општеството на страв неопходно е и кристализирање на визијата за што точно е тоа обединување. Доста е, се чини, од понуди што не можат да се одбијат.

Патот до преодна влада

Дел од вториот дел на вонредното заседание „Сценарија за излез од политичката криза“. Автор: Трајче Панов

Скандалот со прислушкувањето и објавувањето на бројни разговори кои содржат докази за политички и економски криминал, целосна контрола на медиуми и судската власт и бројни изборни нерегуларности може единствено да доведе до кристализирање на работите во Македонија. Оттука, „бомбите“ се всушност и шансата за државата да се извлече од оваа незавидна состојба, тие се шансата за создавање на една широка коалиција на прогресивните елементи во државата со цел возобновување и изградба на едно прогресивно, мултикултурно, демократско и економски справедливо општество.

Груевки и ВМРО-ДПМНЕ не отстапуваат од својата цврста позиција. Заев и опозицијата исто така. Во ваков распоред на силите и јасна рововска поставеност, можноста за компромис е минимална. СДСМ не смее во никој случај да прифати организација на избори од страна на ВМРО-ДПМНЕ, со ваков избирачки систем и со целосна узурпација на моќта од страна на Груевски. Избори организирани од страна на ВМРО-ДПМНЕ без постоење на контролни механизми е всушност гаранција дека изборната измама ќе се повтори. Можностите за воспоставување на ново мнозинство се минимални и тоа всушност ќе ја остави ВМРО-ДПМНЕ исклучително моќна да излезе на следните избори. Оттука, единствена солуција е преодна влада со јасно утврдени задачи чиј мандат ќе заврши со организирање на нови избори.

Груевски и ВМРО-ДПМНЕ нема да се согласат на ваква солуција. Владејачката партија и коалиција ја одржува својата привидна кохезивност и покрај бројните докази за внатрешна нетрпеливост. Колку подолго власта се труди да го одржува својот привиден мир, толку е поголема опасноста дека внатрешниот распад ќе биде потежок и поболен за ВМРО-ДПМНЕ. Оттука, СДСМ мора да продолжи со притисок преку „бомбите“ кои би довеле до ситуација состојбите внатре во партијата на власт да бидат неодржливи. Заев мора да го дозира објавувањето на бомбите и да го задржи темпото уште одредено време, бидејќи режимот очигледно располага со одредена документација, а не е исклучено дека прислушкувањето продолжува.

Процесот до доаѓање до преодна власта или некое слично решение ќе потрае уште одредено време. Брзо решение, барем во моментот, е нереална опција. Потрес, внатре во владината коалиција, е исто така исклучително важен елемент кој ќе ја ослабне позицијата на Груевски и Мијалков. ДУИ е важен фактор во оваа ситуација, меѓутоа исто така и помалите коалициони партнери на ВМРО-ДПМНЕ и партиите на помалите етнички заедници. Внатрешниот судар во ВМРО-ДПМНЕ мора да добие на интензитет, сегашната „амстердамска тројка“ не е доволна опасност за Груевски.

Во исто време, СДСМ мора да води паралелен процес на понуда на економски и политички мерки за стабилизација на државата. СДСМ мора силно и јасно да понуди прогресивна политика која ќе ги заштити интересите на сите дискриминирани групи на граѓани по разни основи. Воедно, власта може да биде победена единствено преку дисперзирана стратегија на напад. СДСМ која располага со „бомбите“ ќе го води фронталниот напад, меѓутоа од исклучителна важност ќе бидат страничните напади кои ќе треба да доаѓаат од критични групи на граѓани и активисти. Коалицијата која би го поразила Груевски мора да биде широка коалиција на политички и граѓански прогресивни сили. Падот на Милошевиќ во Србија, од внатреполитички аспект, беше возможен единствено преку воспоставување на таков широк и разноличен фронт на конфронтација.

Меѓународната заедница, првенствено ЕУ, ќе мора да ја препознае критичноста на состојбите во државата. Секаков компромис поддржан или инициран од ЕУ кој ќе му овозможи на ВМРО-ДПМНЕ да организира следни избори е поразителен за иднината на државата.

Неселективно објавување на нови бомби и опозициско окрупнување

Дел од вториот дел на вонредното заседание „Сценарија за излез од политичката криза“. Автор: Бесим Небиу

Во Македонија не постои политичка култура ниту историски преседан на разрешавање на политички конфликти без надворешно посредство. Истовремено, сѐ уште нема критична маса на луѓе кои би застанеле зад еден силен јавен, граѓански притисок кој би предизвикал промена преку антивладини протести. Институционална (правна) разврска е невозможна во услови кога е јасно дека институциите се целосно контролирани од партијата на власт. Оттука, сметам дека ситуацијата е нерешлива без озбилна и робустна дипломатска интервенција и арбитрација на меѓународната заедница, слична на онаа од 2001 година.

ВМРО е сѐ уште апсолутен владетел, но и владетел во голема неволја со оглед на видовите злоупотреби кои секојдневно се објавуваат преку „бомбите“. Првата колатерана жртва од објавувањеето на бомбите за Владата е ефективниот губиток на ПР и пропагандата, потпора преку која до само еден месец моќно се контролираа јавните перцепции . Повеќе од 75% од граѓаните ги следат бомбите – а бидејќи во нив се водат разговори на македонски јазик (чија авентичност не е оспорена од никого) – скоро на сите им е јасна содржината. Пропагандата сега веќе има ограничен ефект, бидејќи и за најспособните пропагандисти е скоро невозможно да се спинува содржината на прислушкуваните разговори.

Владата нема да попушти на краток рок, пред сѐ во тактички цели – бидејќи по бомбите, долгорочното останување на власт на оваа иста политичка гарнитура е веќе неплаузибилно, и тоа сметам дека им е јасно скоро на сите страни. Од друга страна, СДСМ е довчера слаба опозиција, која на голема врата се враќа со обвинувања (потпкрепени со снимки) за тешки криминали и злоупотреби без преседан во демократските земји на Европа.

Динамиката на конфликтот е таква што ВМРО смета дека може да наметне излезно решение, и покрај бомбите – користејќи го фактот дека целосно ги контролира институциите и медиумите, а како што видовме има моќ да неограничено влијае на сите лостови на власта. Одржувајќи внатрешна сплотеност (колку и да е таа привидна или под закана), ВМРО смета дека ќе зачува доволно моќ да диктира решение кое на сегашното раководство ќе му овозможи целосна контрола на текот разрешницата, по принцип на „soft landing“ за сегашното високо раководство на партијата и владата.

Опозијата треба да игра токму на обратното сценарио – на решение кое ќе биде целосен „hard landing”.   Тоа може да го прави единствено со неселективно и интензивно објавување на нови бомби, вклучително и на „безбедносно-сензитивните“. Паралелно, опозицијата мора да се посвети на сопствено окрупнување преку претставување на широка надетничка, отворено прогресивна и радикално подемократска понуда за пост-груевистичка Македонија, која би мобилизирала поголем број граѓани од сите етнички, религиски и социјални групи во Македонија.

Сметам дека за степенот до кој секоја од страните ќе ја диктира разрешницата ќе пресече меѓународната заедница преку начинот на кој ќе интервенира во следните 2-3 месеци – но таа интервенција ќе ја земе предвид „ситуацијата на терен“, односно степенот на успех на двете страни во однос на нивните краткорочни тактички цели.

Сценарија

Вонредно заседание, прв дел: Сценарија за излез од политичката криза

Со објавувањето на „бомбите“ на Заев, Македонија влегува во една од најголемите политички кризи во својата историја. Влоговите се високи и на двете страни. Каква предвидувате дека ќе биде разврската на оваа криза? Како би требало да се постави опозицијата во текот на настаните што следат?

Првиот дел од ова дводелно вонредно заседание донесува четири осврти:

 

фото: НОВА