Архива за ознаката: загадување

Урбаниот протест како еколошка борба

Дел од вонредното заседание „Граѓански отпор: кохезија, омасовување, претставување“. Автор: Аријанит Џафери

Зимската сезона е период кога луѓето се затвораат во топлината на сопствените домови и хибернираат некое време, воздржувајќи се од активности на отворено. Зимата е период и кога воздухот е најзагаден, поради различни фактори и чинители. Беше декември кога во 2013 година група засегнати граѓани од различна професионална провиненција (сега здружени во „Еко герила “) одлучија да превземат нешто во врска со загадениот воздух и повикаа на протест за да ги разбудат хибернираните граѓани на Тетово и полошкиот регион.

Локалните и државните медиуми и тогаш соопштуваа за високата концентрација на карциногени честички во воздухот во Скопје и Битола. Тетово, пак, воопшто не се спомнуваше, иако многу позагаден од другите градови во Македонија според јавно достапните информации од Министерството за животна средина и просторно планирање. „Еко герила “ (тогаш „Советот“) одлучи дека е време да се стори нешто по ова прашање. Се состанавме и разговаравме за формите на загадување присутно во градот и потенцијалните чинители за секоја од нив, ги препознавме најголемите регионални загадувачи, ги проверивме Уставот и регулативите и дојдовме до заклучок дека има сериозно кршење на Уставот и уште многу други закони и меѓународни договори, на кои Македонија е потписник, а се однесуваат на заштита на животната средина. Штом собравме доволно информации, составивме листа со барања што ја исптративме до надлежните власти (и на локално и на државно ниво) и со која побаравме да направат нешто околу воочените проблеми. За да ја подигнеме свеста меѓу луѓето, повикавме на протест во декември 2013 година (точен датум и други подетални информации за сите протести се достапни на www.ecoguerilla.mk). За првпат, нешто повеќе од 200 луѓе излегоа на протест кој не беше поврзан со национална или партиска агенда. Иако заради излезноста протестот го доживеавме како фијаско, сепак успевме да го добиеме вниманието на локалните и еден државен медиум, а со тоа се информираа многу повеќе луѓе. Кога и на вториот протест (јануари 2014 година) потклекнавме во обидот да собереме поголема група, одлучивме дека е време да изнајдеме нова стратегија со која свеста ќе се подигне побрзо и на поголема територија, а во тоа и успеавме.

На почетокот беше тешко да се доведат луѓе што ќе работат заедно и доброволно на низа активности што ги обмисливме. Но, на крајот успеавме да „регрутираме“ доктори, адвокати, новинари и стотици активисти што работеа на терен. Кон сите имавме отворен пристап и на сите посветивме многу енергија и време за да ги споделиме сите информации. Новинарите пишуваа за проблемот, а според сознанија што ги добиваа од докторите, за сите здравствени прашања на кои влијание има загадувањето. Адвокатите подготвуваа различни документи и акти како одговор на уставни одредби. Активисти работеа на тоа информациите да се распространат што е можно пошироко.

Интерес за нашите барања и активности не пројавија ниту партиите од опозицијата ниту владеачките партии, сѐ додека проблемот со загадувањето не им го ставивме под гуша. Дури и тогаш, само неколкумина меѓу парламентарците од опозицијата пуштија глас и кажаа неколку збора во изјава за медиумите. Разбирање за „Еко герила“ главно доаѓа од политички партии во опозиција што сѐ уште немаат претставници во Парламентот.

Да повторам, стратегијата на „Еко герила“ беше да ги обедини докторите, новинарите, адвокатите и активистите, сите заедно, за да се дознае што се случува. Во своите реакции луѓето се водат пред сѐ од сопствен инстерес или страв. Воздухот е апстрактен концепт за многумина да можат да разберат или да го препознаат загадувањето и затоа насоката за нас беше да им кажеме на граѓаните каква штета по здравјето може да нанесе загадувањето. Се разбира, користевме официјални податоци кога информиравме за порастот од 80% кај карциногените заболувања во изминатите три години, за порастот на астматични и респираторни заболувања, за зголемениот број спонтани абортуси и високата стапка на неплодност, но и за ред други заболувања на нашите сограѓани и сограѓанки. Веднаш имаше рекации. Веќе на следните протести, во 2014 година, излезноста беше многу поголема од претходните, а бројките продолжија да растат со секој нареден настан.

На „Еко герила“ сѐ уште и претстои успех во обидот да ја убеди власта да ги присили загадувачите да се придржуваат до еколошките стандарди и да престанат да ги загадуваат воздухот, водата и почвата. Сепак, се гордееме и со радост гледаме на критичната маса што ја изградивме. Граѓаните на Тетово се посвесни на квалитетот на воздухот што го дишат и воопшто не се среќни со тоа што го знаат. И покрај тоа, политичките преврати и безбедносните прашања што се отворија во изминатиот период ја ставија еколошката борба во заден план, а власта сосем ги исфрли од колосек прашањата за животната средина.