Архива за ознаката: меѓуетнички односи

24 декември

Прво редовно заседание: Во каква состојба е демократијата во Македонија?

Иако не постои единствена дефиниција за демократијата како облик на владеење, квантитативните мерења без исклучок ги опфаќаат карактеристиките на изборниот процес. Истите често се проширени да опфатат и карактеристики како политички плурализам, поделба на власта, независност на судството, владеење на правото, слобода на говорот, слобода на медиумите, граѓанско општество, како и човекови и малцински права. Според повеќето достапни квантитативни анализи, демократијата во Македонија во последните години назадува. Со оглед на неможноста реалноста целосно да се претстави низ квантитативни индикатори, целта на оваа дискусија е да даде квалитативен осврт на некои аспекти на демократијата во земјата.

Во очи годишнината од 24 декември, денот кога во 2012 опозицијата и новинарите беа насилно исфрлени од Собранието на Република Македонија, а Уставот прекршен, ова виртуелно заседание донесува четири осврти на состојбата на демократијата во земјата:

фото: Алфа ТВ

„Народот е нашата сила“: дали некои животни се поеднакви од другите на македонската фарма?

Дел од виртуелното заседание „Во каква состојба е демократијата во Македонија?“ Автор: Елена Б. Ставревска

Она што дефиницијата на „демократија“ како облик на државно уредување каде суверената власт му припаѓа на народот, односно мнозинството, не го појаснува е позицијата и улогата на делот од народот вон мнозинството. Изразувајќи сомнеж во апсолутна власт концентрирана во рацете на мнозинството, Алексис де Токвил уште во 1835 во „Демократијата во Америка“пишува за ризикот од таканаречена тиранија на мнозинството. „Ако се признае дека човек со апсолутна власт може да ја злоупотреби таа моќ напакостувајќи им на неговите противници, зошто не би било и мнозинството подложно на истиот суд?“ прашува де Токвил. Имено, повеќето функционални демократии денес имаат различни механизми за заштита на малцинствата, биле тие идеолошки, културолошки или малцинства од некој друг вид. Во случајот на Република Македонија, која е со Уставот дефинирана како демократска држава, со години разноразни политики се оправдувани преку гласот на мнозинството дискутабилно претставен во форма на демократски легитимитет. Меѓутоа, праксата неспорно покажува постоење на тиранија на мнозинството.

Од една страна, во последните неколку години слободата на изразување и независност на медиумите во земјата е во постојан пад, за што говори и рангирањето од страна на „Репортери без граници“, според кои во 2009 година Македонија беше на 34-то место, а во 2014 е на 123-то место. Забелешките во речиси сите меѓународни извештаи се однесуваат на затворањето и притисоците врз медиумите кои не се блиски до власта, но и на општата клима на автоцензура заради страв од можни тужби за клевета и високи парични казни во услови на партизирано судство. Во тој поглед, постои агресивно маргинализирање на неистомислениците.

Од друга страна, тиранија на мнозинството постои и во однос на парламентарната опозиција. Тешко е да се најде посимболично олицетворение на ваквата тиранија од случувањата на 24 декември 2012. Но дури и денес, а во контекст на непризнавањето на априлските избори од страна на СДСМ и враќањето на мандатите, Парламентот функционира без опозиција. Неспорејќи дека за решавање на политичката криза се потребни напори и од власта и од опозицијата, она што загрижува е инсистирањето на парламентарното мнозинство на усвојување на низа уставни измени, без оглед на кризата и невклученоста на идеолошкото малцинство во овој процес.

Најпосле, гледано низ призмата на различните демократски алатки замислени како можни корективи на власта, меѓу кои и јавната дискусија, истите во Македонија се сведени на церемонијални собири на истомисленици. Од речиси 9-годишното непостоење на какво било јавно соочување на Премиерот со лидерите на опозицијата, до трагикомично несреќно наречената „јавна“ дебата зад затворени врати во Министерството на образование и наука по повод измените на Законот за високото образование, властодршците одбиваат воопшто да се изложат на она што според нивните сфаќања се мислења на малцинството. Во ретките случаи кога тоа се случува, како што е примерот со студентските протести, свесно затвораат очи пред различните мислења, повторно повикувајќи се на нивниот наводен демократски легитимитет заснован врз изборот на мнозинството гласачи.

Историски гледано, денешната идеолошка тиранија е особено парадоксална и шизофренична во контекст на владеењето на ВМРО-ДПМНЕ, партија која е гласен застапник на наратив со кој се осудува тиранијата врз малцинството кое се залагало за поголема самостојност на Републиката во услови на владеење на пројугословенско мнозинство во пост-асномска Македонија.

Време e конечно да го деконструираме митот дека гласот на мнозинството, кој иако е неопходен, е доволен услов за владеењето да биде демократско. Ако ги наречеме нештата според нивното вистинско име, денешна Македонија е во најдобар случај оклократија или народски кажано – толпократија, односно владеење на толпата. Во најлош и многу пореален случај, ова е клептократија, во која сите животни се еднакви, но блиските на македонскиот Наполеон се сепак многу поеднакви од другите.

 

Други текстови на ова заседание:

Од еднопартиски систем, преку демократија до етнократија: случајот Македонија

Дел од виртуелното заседание „Во каква состојба е демократијата во Македонија?“ Автор: Горан Јанев

Првите повеќепартиски избори во Македонија се одвиваа додека републиката сѐ уште беше дел од федерацијата. Tазе формираната ВМРО-ДПМНЕ во предизборието предложи да се побара од македонските сограѓани етнички Албанци да потпишат документ со кој ќе ја прокламираат својата лојалност кон Република Македонија. Допирајќи го најниското ниво на политичка комуникација овој повик за атавистичко примитивно трибалистичко приклонување сепак успеа да мобилизира значителен дел од македонскиот електорат. Таа партија неколку дена подоцна ја доби најголемата поддршка кај гласачите освојувајќи 38 мандати од 120 можни, иако не успеа да формира влада. Речиси цела декада владееа реформираните комунисти и не успеаа да дефинираат инклузивни политики на отворен и искрен мултикултурализам, туку играа помеѓу популизмот и задскриениот национализам. Така се остави доволно простор да порадикалните националисти ја засилат својата позиција и во 1998 ВМРО-ДПМНЕ за прв пат успева да ја освои власта.

Среде првиот мандат на македонската националистичка опција, зад привидот на борба за поголеми политички и социо-економски права на Албанците во Македонија беа убиени преку 70 припадници на воените и полициските сили. По потпишаното примирје, тие што ги формираа и раководеа вооружените единици на етничките Албанци се трансформираа во политичка партија и повеќе од десет години ги добиваат сите избори кај албанскиот електорат. Заедно со партијата која се бори за македонските национални идеали ја делат власта веќе 6 години по ред. Во 2006 ВМРО ДПМНЕ се враќа триумфално на власт и убедливо ги добива сите избори до денес.

Сумирајќи ги изборните резултати од независноста до денес може да се заклучи дека етнонационалистичката мобилизација се етаблира како најсилно и најсигурно политичко орудие. Последиците од тоа се воспоставување на етнократски поредок во кој етничката припадност е примарниот детерминатор на општествена мобилност и е основен одредник на општествено диференцирање и идентификација. Денес во Македонија растат генерации кои лојалноста кон државата не ја потпишуваат, но лојалноста кон своите етнички групи секојдневно мораат да ја докажуваат.

Политичката мобилизација на етницитетот започна уште пред да се стекне независноста. Корените ги влече во воспоставениот општествен поредок кој ја премолчуваше етничката стратификација уште во социјализмот во периодот на изградба на македонската нација и националните институции. Денес етничката политичка мобилизација е потполна и сосема успешно спроведена. Етнократскиот поредок беше дефинитивно воспоставен вонпарламентарно со составувањето и потпишувањето на Охридскиот рамковен договор под силен меѓународен притисок, за подоцна да биде само аминуван од собраниските пратеници. По осум години заедничко владеење на двете крајно спротивставени политички опции етнократското уредување денес го досега својот зенит и добива обележја на режим. Режим во кој етничката припадност му одредува на поединецот образовни, професионални, политички, културни, верски, медиумски, спортски и какви се не полиња и сфери на делување и опстојување кои се етнички дефинирани и детерминирани.

Речиси целосната контрола врз јавната сфера и јавниот простор е насочена кон продлабочување на меѓуетничкиот јаз кој се шири до евентуална идна непремостливост. Сегреграцијата во образованието на сите нивоа ги носи плодовите на неразбирање и непознавање. Одамна се премина од уживањето на религиозните права во секуларно општество кон инструментализација на верските поделби за цементирање на етничката раздвоеност. Медиумскиот простор, културните манифестации, па и забавните содржини се сосема издвоени, или приспоени кон пошироките јазично-културни екумени. Јавниот простор е симболички пребоен и преуреден за да ги отсликува и одбележува етничките територии, па и сред градското ткиво.

Во етнократскиот поредок, во атмосфера на непријателство и анимозитет, демократијата е сведена на право на избор на порадикалните и поубедливите бранители на етничките групи. Манипулацијата со етницитетот го достига својот врв и примитивниот трибализам обоен како етнонационализам е политички императив одобрен од сообразно категоризираните маси. Етницизираните граѓани се заслепени за низата пропусти и намерни политики кои ги сведуваат на ефтина и зависна работна сила која во услови на крајна социјална неизвесност практично “моли“ да биде експлоатирана за да си обезбеди минимум егзистенција.

Можеме со сигурност да тврдиме дека најуспешниот колонијален механизам за управување со неосвестени граѓани е сосема успешно спроведен. Македонија денес е сведена на загноено ткиво од никогаш зараснатите рани од нерешеното Македонско Прашање. Затоа на крај, да се осврнеме накусо и на уделот на меѓународната заедница во развивањето на етнократијата во Македонија. Овие релации, покрај посредувањето и наметнувањето на политичкиот систем кој се базира на премисите на етницитет и ги реификува и востановува како основни политички категории, можеби се најдобро илустрирани од нерамноправниот однос кон Македонија и нејзините граѓани. Доколку прифатиме дека прашањето на името на земјата, кое инаку е без преседан во меѓународната пракса, е одлучувачкиот фактор за одбивањето на членство во ЕУ и во НАТО, како тогаш овие мултилатерални тела би го објасниле игнорирањето на одлуката на Меѓународниот Суд за кршењето на привремената спогодба помеѓу Македонија и Грција за непопречување прием под наметнатата привремена референца за нашата земја? Притоа, прашањето за одговорноста за спроведување на одлуката не е повеќе кај нашиот јужен сосед туку до овие две тела директно.

Сепак, да ги оставиме настрана туѓите интереси или незаинтересираност и да се позанимаваме со себе, што и е приоритетна мисија. Потребна е смелост да ги надраснеме етничките поделби и да изградиме демократско општество во кое нема да има потреба да се срамиме од своите деца кога ќе треба да им објасниме зошто сме дозволиле да поминат толку години пред да престанеме да ги негуваме омразата и примитивниот етнонационализам како врвни демократски и општествени дострели.

 

Други текстови на ова заседание:

Од феудален социјализам до феудална демократија – проблемите и јадовите на Република Македонија

Во земја каде што политичките противници се етикетирани како „предавници“, каде поединците се сметаат како прво и основно припадници на етнички заедници, а не граѓани, каде слободата на медиумите е под закана и политичките партии не ја почитуваат независноста на државните институции, ескалацијата на насилството е единствено симптом, пишува Љубица Спасковска во колумна за Open Democracy.

Демократијата и етничките простори во Република Македонија

Поставувањето на грандиозни крстови на видливо место во повеќе градови низ земјата, гласното озвучување на џамиите и повикување на молитва и еднакво гласното биење на камбаните, обете често погласни од оние во земјите со етнички речиси хомогено население, се само некои од практиките низ кои се демаркираат етничките простори, пишува Елена Б. Ставревска во младинската онлајн колумна на Радио Слободна Европа.

Не само кои сме, ами и какви сме: пописни прашања во сенка

Пописот, освен што нуди податоци за моменталната состојба на населението и домаќинствата, индиректно може да понуди и увид во потребите и нееднаквоста на населението. Со тоа, јасни и прецизни податоци и индикатори се во коренот на било каква анализа за проблемите со кои се соочува населението, а со тоа и на решенијата на истите, пишува Елена Б. Ставревска во младинската онлајн колумна на Радио Слободна Европа.