Архива за ознаката: емин_еминагиќ

16762642034_099069b947_o

Граѓански отпор: кохезија, омасовување, претставување (прв дел)

Во новото дводелно вонредно заседание, ангажираме различни искуства на политичкото организирање и граѓанскиот отпор против владеачки режими.

Поттик за новото заседание се протестите што отпочнаа во Македонија на 5 мај 2015 година за правда и против полициско насилство. Секојдневните протести дополнително се проширија со барање за оставка и правна одговорност на целата Влада и се надоврзаа на долгогодишната приказна за граѓанско незадоволство од владините политики. Ангажирани граѓани и организации дотогаш веќе имаа отворено различни фронтови и бараа увид и поголема контрола на граѓаните во одлуки што политичари од институциите ги носат во нивно име. Освен против полициско насилство, се протестираше против моделите на урбанизација, загадувањето, во одбрана на студентските права и достапноста на квалитетно јавно образование, за еднаквост пред институциите, во име на социјалната правда и работничките права, против хомофобијата и хетеронормативните закони, и за медиумската слобода.

Целта на заседанието е да ангажираме искуства од различни простори што критички се осврнуваат на прашањето за омасовување на отпорот, неговата кохезија и начините на застапеност (кој зборува, за кого и за што дејствува). Вклучуваме искуства на граѓанскиот отпор против владеачки режими преку границите, низ светот и во Македонија. Прашуваме, кон што е насочен граѓанскиот отпор и како се гради?

Првиот дел од ова заседание донесува четири меѓународни осврти:

 

Уредници на заседание: Мила Шопова, Елена Б. Ставревска и Анастас Вангели

Фото: Ванчо Џамбаски

За борбите, протестите и пленумите во Босна и Херцеговина

Дел од вонредното заседание „Граѓански отпор: кохезија, омасовување, претставување“. Автори: Зоран Вучковац и Емин Еминагиќ

Сликите од Босна и Херцеговина во пламен кои за време на протестите во февруари 2014 година го обиколија светот беа само врвот на сантата лед која ја парализира земјата од војната наваму. Демонстрантите излегоа на улиците и ги запалија владините згради како симболичен чин кој укажува на суштината на бројните проблеми. Поддржани од Дејтонскиот мировен договор, институциите во земјата во голем дел станаа партиска олигархија, активно зачувувајќи и репродуцирајќи ги етничките поделби веќе дваесет години. Никнати од огнот, пленумите или јавните заседанија се појавија не само како резултат на потребата за активно граѓанство и директна демократија, туку и како негодување и повик да се престане со бесрамниот грабеж на јавноста и на природните ресурси преку клиентелизам и криминални приватизации. Во даден момент, имаше и извици на бестрашен говор помеѓу граѓаните на Босна и Херцеговина во обид да се преосвои политичкиот јазик кој им беше оспоруван од крајот на војната. Првпат во повоениот период, во медиумите можеа да се сретнат изрази како солидарност, социјална правда и еднаквост, наместо вообичаената етно-националистичка идентитетска реторика, која е постојано присутна во јавниот дискурс во Босна и Херцеговина.[1]

Барањата кои се оформија за време на протестите и пленумите не се појавија во вакуум; тие се резултат на долгогодишно искажување јавна непослушност и повици за зголемена солидарност. На протестите и пленумите им претходеа неколку настани во кои Босанците и Херцеговците ги надминаа етничките поделби во борбата за заедничкото. Такви беа примерите на Тузланскиот студентски пленум во 2009, протестите на работниците во Тузла во последните десет години, протестите во Пицин парк во Бања Лука во 2012 и сараевската „бебелуција“ годината потоа.

Во случајот со Пицин парк, граѓаните јасно кажаа дека борбата за паркот е „метафора за заедништво што отвора простори за комуникација и акција“ против употребата на „сила и контрола во секојдневниот живот и надмените политичари, а за праведно општество“. Протестот беше поддржан од двете страни на ентитетската линија, маргинализирајќи ги етно-националистичките проблеми за сметка на заедничката кауза – борбата за јавен простор. Бебелуцијата или протестите за ЕМБГ се случија година подоцна и повторно укажаа на недостатокот на функционална држава и отчовечувањето на граѓаните низ етно-националистичката матрица.[2]

За тузланските протести и претставувањето

Иако Босна и Херцеговина е полна со примери за солидарност во акција, станува очигледно дека секој нов протест има сопствена нулта точка. Малку е направено за да се зачува наследството од претходните борби, а уште помалку да се креира платформа за споделување искуства и капацитети помеѓу локалните активисти. Демонстрантите и активистите лесно се изолираат и криминализираат без соодветна правна и медиумска поддршка. Во Босна недостасуваат физички ослободени простори, а и левицата и НВО секторот функционираат во герилски стил, без јасна визија за промена и реформа или систематски пристап кон целосно нефункционалната држава. Пример за тоа е новиот Компакт за раст и работни места, пакет реформски мерки на ЕУ за Босна, резултат на британско-германската иницијатива. Инсистирајќи на економски наместо политички реформи и наводно земајќи ги предвид потребите на луѓето, Компактот буквално ги киднапира босанските протести од 2014 со цел да се изврши притисок за нови мерки на штедење и реформи на пазарот на трудот, но преку истите неолиберални политики кои се користат од војната наваму. Истовремено, во Република Српска во забрзана процедура се неколку закони за јавните простори и за правото на протест, што значајно ја стеснува можноста за искажување незадоволство. Иако постојат знаци на здружување преку ентитетската граница и акции кои ги надминуваат идентитетските политики, Босна и Херцеговина мора да ги задржи сеќавањата на работнички, антифашистички и антинационалистички борби, како и на урбани (од кои сите се политички, секако) борби. Покрај ова, има потреба и од подобро координирана регионална акција, како би се избегнало повторување на истите грешки од слични групи.

[1] Arsenijevic, Damir (ed.) Unbribable Bosnia and Herzegovina – The Fight for the Commons, Nomos, 2014.

[2] Заради политичките несогласувања околу единствените матични броеви (ЕМБГ), на новороденчињата не можеше да им бидат издадени пасоши и тие не можеа да патуваат во странство. Берина Хамидовиќ, тромесечно бебе, почина затоа што не можеше да добие соодветна медицинска грижа во странство.