Архива за ознаката: економија

%d0%b4%d0%b8%d1%98%d0%b0%d1%81%d0%bf%d0%be%d1%80%d0%b0

Политика на далечина: Предизборни осврти на „дијаспората“

Република Македонија е неспорно емигрантска држава. Според податоците на Светска банка, се проценува дека до 2013 година од Македонија се иселиле 630.000 луѓе. Вистинската бројка на тоа колку македонски државјани има низ светот денес е веројатно многу поголема. Од нив, 20.573 се пријавиле за да го искористат своето право на глас на престојните парламентарни избори. Иако дијаспорското гласање и улогата на дијаспората се многу присутни во предизборната реторика, од иселувањето на младите до немање на национална стратегија, речиси и не постои сериозна анализа на тоа какво е влијанието на дијаспората во Македонија и обратно. Во обид да отпочнат процес на проблематизирање на оваа тема, текстовите во ова заседание нудат кратки анализи на јавните перцепции и наративи за поимот „дома“, што е суштински поврзано со поимањето за дијаспората, на економската улога на дијаспората, политичкиот аспект на овозможување на гласање во странство, како и адаптираноста на македонската правна рамка на мобилноста на нејзиното население.

Во ова заседание ви претставуваме четири осврти:

Уреднички на заседание: Елена Б. Ставревска и Ана Ацеска

Фото: xkcd

Значењето на дијаспората за македонската економија

Дел од виртуелното заседание „Политика на далечина: Предизборни осврти на „дијаспората““. Автор: Бранимир Јовановиќ

 

Шестотини и триесет илјади лица. Толку изнесува македонската дијаспора според проценките на Светска банка, направени на база на податоци од повеќе од илјада пописи во светот. Тоа е околу 30% од официјалната популација на Македонија и е една од највисоките стапки на миграција во Источна Европа, иако одредени балкански земји имаат стапки и од 45% од населението (Графикон 1).

Графикон 1 – Стапки на миграција во земјите од Источна Европа во 2013 година

(% од популацијата)

 

brane1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Најмногу македонски иселеници има во Германија (114 илјади), па во САД (90 илјади), па во Турција (83 илјади). Во Италија има 69 илјади, во Швајцарија 58 илјади, а во Австралија 53 илјади (Графикон 2).

Графикон 2 – Земји со најмногу македонски иселеници (илјади лица)

brane2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Овие 630 илјади иселени лица во 2015 година пратиле во Македонија 300 милиони американски долари, што е околу 3% од бруто домашниот производ. Тоа е повеќе од странските директни инвестиции кои влегле во Македонија истата година, кои изнесувале околу 200 милиони долари. Всушност, парите кои македонските иселениците ги праќаат постојано ги надминуваат странските инвестиции во Македонија. Во последните 6 години, во Македонија влегле вкупно 2 милијарди долари странски инвестиции, а 2.6 милијарди долари дознаки од странство (Графикон 3). Треба да се нагласи и дека овие податоци за дознаките се всушност конзервативната проценка, т.е. се однесуваат на парите кои влегуваат во Македонија преку официјалните канали (банки, агенции за трансфер на пари и сл.). Доколку се земат и странските девизи кои се разменуваат во менувачниците во Македонија, проценките за дознаките достигнуваат и до 2 милијарди долари годишно.

Графикон 3 – Странски инвестиции и дознаки кои влегуваат во Македонија, 2009-2015 (милиони САД долари)

brane3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

За разлика од странските директни инвестиции, за дознаките не се потребни владини реклами, роуд шоуа, економски промотори, министри за странски инвестиции, даночни ослободувања и бројни други поволности.

За разлика од странските директни инвестиции кои директно ги помагаат оние десетина илјади семејства на луѓето кои се вработени во нив, дознаките од странство директно помагаат околу 120.000 домаќинства, затоа што околу 21% од македонските домаќинства примаат дознаки од странство. Во просек, овие семејства примаат околу 2000 евра годишно по основ на дознаки од странство, што е околу една половина од нивните вкупни примања.

Најголем дел од дознаките се трошат за тековна потрошувачка (48%) и за инвестирање во живеалиште (16%). За здравство се користат 8%, а за образование 6%. Со други зборови, 80% од овие пари се трошат за задоволување на најосновните потреби на домаќинствата (Графикон 4).

Графикон 4 – На што се користат дознаките од странство (%)

 

brane5

 

 

 

 

 

 

 

 

Колку се значајни дознаките за „социјалата“ може да се согледа и од овие податоци. Тие ја намалуваат сиромаштијата за 3,5 процентни поени, а Џини коефициентот за доходот на домаќинствата за 2,5 процентни поени. Овие ефекти се всушност посилни од ефектите на државните социјални трансфери. На пример, според Државниот завод за статистика, социјалните трансфери ја намалуваат сиромаштијата во Македонија за само 2 процентни поени.

Освен за сиромаштијата и нееднаквоста, дознаките од странство се многу значајни и за макроекономската стабилност во Македонија. Тие покриваат значаен дел од трговскиот дефицит и обезбедуваат прилив на девизни средства кои се неопходни за зачувување на режимот на фиксен девизен курс.

Затоа, може слободно да се каже дека македонската дијаспора е од витално значење за македонската економија. Без неа, состојбата на македонската економија би била далеку полоша. Сепак, дали ова значи дека иселениците треба да гласаат на избори е сосема друго прашање. Прашање за друг текст.

 

Зошто е погрешна тезата дека конфликтот во Македонија е инициран за да се спречи изградбата на „Турски тек“?

Оваа теза е апсолутно погрешна, а гледам дека пропагандата ја пласира и сака да ја наметне како релевантна и исто така да послужи како изговор за конфликтот што се случува кај нас и со тоа да префрли дел од вината на друг. Јас, заедно со луѓето со кои работиме во Центарот за ресурна економија при Руската претседателска академија, ги правев пресметките за економската исплаливост на „Турски тек“.

„Турски тек“ е многу неисплатлив проект. NPV (Net Present Value) на проектот се мери во негативна милијарда долари и по ниедна економска логика таков проект не треба да се реализира. Единствено нешто што сѐ уште го држи во живот овој проект е потенцијалната политичка придобивка од него, бидејќи Газпром не е управуван како корпоративна фирма, туку служи и како политичка алатка на Русија.

Турција не сака да учествува со толкав процент во проектот колку што бара Газпром т.е. не сака да даде толку пари колку што бара Газпром, а Грција и да сака, нема од каде да најде пари во овој момент. Тоа го знаат на запад, знаат дека веројатноста да не се реализира овој проект е доста голема. Дополнителен товар да не се реализира проектот е тоа што Газпром го диверзифицира својот извоз кон Кина. Европа исто така сака да стане помалку зависна од рускиот гас и секоја година купува сѐ помалку руски гас.

Затоа, Русија реално нема потреба да гради нова инфраструктура за пренос на гас кон Европа. Дури ни постоечките капацитети од „Северен тек“ не се максимално искористени. Регулативата во ЕУ за транспорт на гас е исто така тешко прашање кое треба да го решат ЕУ и Русија, а барем во блиска иднина не се наѕира некој компромис. Сѐ е насочено кон проектот „Силата на Сибир“, преку кој Кина ќе купува гас од Русија, но тој проект во најголем дел го финансира Кина, како после би користела поевтин гас од Русија. Со тоа, Русија влегува во пазарот на најголемиот потрошувач на гас во светот, со што се намалува потребата да продава гас на Европа.

Следна причина е што поради падот на рубљата, не е во интерес на Русија да инвестира во странски проекти, особено во проекти кои во нивната основа не се економски исплатливи. Заклучокот е дека приказната со „Турски тек“ е многу неизвесна и прашање на време е кога тоа и официјално ќе се соопшти.

 

Никола Ќурчиски

Центар за ресурна економија,
Руска претседателска академија за национална економија и јавна администрација

 

Референци:

1. Stern, Jonathan, Simon Pirani, and Katja Yafimava, Does the Cancellation of South Stream Signal a Fundamental Reorientation of Russian Gas Export Policy?, Oxford Institute for Energy Studies (2015).

2. Russia’s New Turkish Stream Gas Strategy More Bark Than Bite. The Moscow Times (2015)

3. EU energy chief voices concern over Russia’s Turkish pipeline plan. Reuters (2015)

 

Работнички права

Редовно заседание: Работнички права во неолиберална и постсоцијалистичка Македонија

Паралелно со експлицитната, иако можеби само декларативна, определба за транзиција кон демократско општество, сите досегашни влади од осамостојувањето се и безрезервни промотери на пазарната економија и неолиберализмот. Меѓу другото, тоа значајно ги редефинираше и работничките права. Помеѓу социјалистичкото наследство, неумесно спроведените приватизации, партизираноста на синдикатите, неолибералните законски реформи и популистичката реторика, македонскиот работник се наоѓа во специфична, несигурна положба. Токму затоа ова заседание донесува четири анализи на состојбата на работничките права во Република Македонија:

 

фото: Радио Слободна Европа

Работничките права од гледна точка на еден фетишист

Дел од виртуелното заседние „Работнички права во неолиберална и постсоцијалистичка Македонија“  Автор: Бранимир Јовановиќ

За миг, ќе се ставам во улога на тесноумен макроекономист, кој се грижи само за економски раст. БДП фетишист, што би рекол Џозеф Стиглиц. Зошто би ми биле важни работничките права тогаш?

Работничките права влијаат на преговарачкиот процес помеѓу работниците и работодавачите. Помали права значат помала преговарачка моќ на работниците. Ова значи дека при раст на доходот, помал дел од него ќе завршува кај работниците, а поголем кај работодавачите. Како ова ќе се одрази понатаму врз економскиот раст зависи од ефектот на мултиплицирање, кој пак зависи од маргиналната склоност кон трошење, т.е. од тоа колкав дел од новиот доход се троши, а колкав се штеди. Доколку маргиналната склоноста кон трошење е повисока, и растот ќе биде повисок. Економистите обично сметаат дека маргиналната склоност кон трошење се намалува како што расте доходот (едноставно, можностите за трошење на парите се намалуваат). Работодавачите пак обично имаат повисоки доходи од работниците. Затоа, помалите работнички права можат да резултираат во понизок економски раст, затоа што прават поголем дел од доходот да оди кај работодавачите (сопствениците на капиталот), кои пак повеќе штедат, а помалку трошат.

Ова се однесува на растот на краток рок. Може да има и други ефекти, кои би влијаеле на растот на подолг рок. На пример, преку нееднаквоста. Бидејќи помалите работнички права значат дека доходот на сопствениците на капиталот расте повеќе од доходот на работниците, и бидејќи сопствениците на капиталот се побогати од работниците, помалите работничките права ја зголемуваат доходовната нееднаквост. Доходовната нееднаквост, пак, се смета дека го забавува растот на среден и долг рок.

Колку овие механизми се присутни во Македонија? Во Македонија е забележливо намалувањето на работничките права од 2005 наваму. Така, според Извештајот за економска слобода во светот, индексот за регулација на пазарот на труд во 2005 бил 5.9 (како Австрија), а во 2012 е 7.6 (како Сингапур), што е големо намалување на регулацијата, т.е. на работничките права. Согласно аргументот за редистрибуција, во овој период се забележува висок раст на доходот на богатите и само мал раст на доходот на останатите – реалниот доходот на најбогатите 1% помеѓу 2010 и 2005 пораснал скоро тројно, за разлика од доходот на останатите 99%, кој пораснал само за 11%. Согласно аргументот за мала склоност кон трошење на побогатите, во овој период има раст и на штедењето, но уште поважно, и на „пасивните пари“, т.е. на средствата кои завршуваат во благајничките записи на централната банка, наместо во кредити. Тие во 2005 биле околу 3% од БДП (9 милијарди денари), а во 2012 достигнале 6% од БДП (26 милијарди денари). Во овој период има раст и кај доходовната нееднаквост – учеството на најбогатите 1% во вкупниот доход во 2005 било околу 5%, а во 2010 достигнало 12%. Конечно, сите овие движења се следени и со забавување на економскиот раст – реалниот раст на БДП по глава на жител во периодот 2003-2007, кога просечниот индекс на работнички права е 6.1, изнесува 4.4% годишно, додека во периодот 2008-2013, кога индексот на работнички права изнесува 7.8, растот на БДП е намален на само 1.7% годишно. Наодите остануваат непроменети и доколку растот се гледа во сооднос со светскиот БДП, или се исклучи кризната 2009 година, или 2007 година се стави во вториот под-период. Се разбира, ова се само стилизирани факти, базирани на едноставни корелации, но, според мене, доволно се индикативни.

Но, доколку ја напуштам улогата на БДП фетишист и се вратам во моето вистинско јас, и се запрашам тогаш зошто се важни работничките права, одговорот би бил далеку поедноставен – работничките права се важни затоа што бeз нив би се вратиле во крепосништвото.

 

*ставовите изнесени во оваа колумна се лични ставови на авторот и не мора да ги одразуваат ставовите на институциите со кои тој е поврзан.

 

Министерство за финансии

Редовно заседание: Има ли Република Македонија проблем со долгот?

Почнувајќи од 2008 година, нивото на државниот долг на Република Македонија како процент од бруто домашниот производ (БДП) е во постојан годишен пораст – од 20.5% во 2008 до сегашното ниво 39.3% (септември 2014). Вкупниот јавен долг, кој го вклучува и долгот на јавните претпријатија, во истиот период пораснува од 23% на 46.6% од БДП. Но и покрај овој пораст, Македонија и понатаму е една од најмалку задолжените земји во Европа, поточно трета најмалку задолжена. Дали Владата троши премногу? Има ли Република Македонија проблем со долгот?

Ова заседание донесува три аналитички осврти на оваа тема:

фото: Макфакс

Долгот уште долго ќе расте

Дел од виртуелното заседание „Има ли Република Македонија проблем со долгот?“ Автор: Горан Лазаревски

Нужно е да се направи разлика помеѓу проблемот на долгот како апсолутна бројка и проблемот на задолжувањето како владина политика. Во таа смисла, Македонија нема проблем со долгот во споредба со речиси сите останати држави во Европа. Доколку државата продолжи со истото засилено темпо на задолжување како и во изминатиот период (15.7% од БДП за 5 години), што поради глобалните економски неприлики и се очекува и препорачува да биде зголемено, тогаш таа ќе го достигне моменталното ниво на задолженост на Албанија за 10 години, држава која и понатаму без проблем склучува аранжмани со ММФ. Меѓународните финансиски институции ги условуваат нивните заеми пред се со макроекономска стабилност, навремено исплаќање на обврските и отвореност за странски капитал. Тоа значи дека се додека државата има пари за враќање и се придржува до правилата на игра, класично лихварски новите заеми ќе продолжат да ги покриваат старите. Дури и хипотетички доколку отстапи Македонија од овие цврсти стратешки заложби, тука е секогаш пазарот на приватни кредитори кој би го финансирал нашиот долг за соодветна (повисока) цена.

Ова значи дека сите оние „експертски“ анализи кои предвидуваат дека Владата сама од себе ќе падне за некоја година поради презадолженост, дека ќе секнат кредитите, и на тоа ја базираат својата стратегија за доаѓање на власт, се ништо повеќе од аматеризам и wishful thinking. Зад сите оние сензационалистички написи дека на Владата наредната година и доспевале неколку стотици милиони евра долг, кои немала како да ги врати, стои елементарно непознавање на тоа како функционираат јавните финансии на една држава – државата во секое време може да издаде обврзници и да го рефинансира доспеаниот долг. Како инаку би функционирала Македонија со континуиран буџетски дефицит во последниве 6 години? Дури и во едно најпесимистичко сценарио во кое Скопје 2014 станува Скопје 2024, и во кое глобалната рецесија трае уште 10 години, власта комотно може да продолжи со своето екстравагантно темпо на трошење барем уште 10 години. Времето не работи за вас, господо опозиционери.

Од друга страна, проблемот на задолжувањето како фискална политика во себе го подразбира и клучното прашање на што се трошат овие позајмени пари. Сведоци сме дека најголемата „капитална инвестиција“ на оваа власт, проектот Скопје 2014, со своите задирања во културниот идентитет на Македонецот, со длабоките поделби што ги создаде во националното ткиво и со сомневањата за корупција, всушност претставува една голема анти-инвестиција, која го уништува нашиот социјален и културен капитал. Меѓусебната доверба и целисходноста на демократската процедура, како дел од тој социјален капитал, се сериозно оштетени благодарение на начинот на кој беше спроведен овој проект. Допрва останува да се види уште колку дополнителна енергија, ресурси и конфликт ќе повлече овој проект, кога некоја друга партија ќе дојде на власт. Поради тоа, Скопје 2014 е најголемата нето-анти-инвестиција кога било на овие простори. Истовремено, не е остварена ниту една значајна капитална инвестиција, која би можела реално на подолг рок да ги оплоди и врати вложените средства. Со зајмени пари издржуваме армија социјалци и административци, градиме потемкинови фасади, додека образованата работна сила, нашата најпродуктивна инвестиција, си заминува од државата. Без овие кадри, Македонија едноставно нема да може на долг рок да генерира доволно вредност за да ги отплати долгот. За жал или за среќа Македонија од Југославија излезе како ниско-задолжена држава, и како таква овозможени ни се уште многу години расипничка неодговорност пред навистина да се најдеме во безизлена ситуација.

Раст на долгот во услови на намалена буџетска транспарентност и фискална дисциплина

Дел од виртуелното заседание „Има ли Република Македонија проблем со долгот?“ Автор: Марија Башевска

Податокот дека Македонија е една од најниско задолжените земји во Европа често го истакнуваат нашите власти при секое известување за ново задолжување, но тој податок сам по себе не кажува ништо за капацитетот за отплата на јавниот долг на нашата земја, ниту пак за неговата долгорочна одржливост. За да знаеме дали Македонија има проблеми со долгот и дали во изминатите пет години државата премногу трошеше, треба да се знае на што се потрошија најголемиот дел од средствата кои го генерираа долгот во анализираниот период, кој е капацитетот на земјата за отплата на долгот, дали македонските власти имаат одржлива стратегија за намалување на долгот на среден рок и дали ќе бидат доследни во нејзиното спроведување без драстични последици и товар за овие и следните генерации граѓани на Македонија.

Досегашните јавни расходи и генерираниот долг во изминатите пет години беа во голема мера нерационално вложени, запоставувајќи ги приоритетните потреби и клучните предуслови за одржлив и инклузивен иден раст на земјата. Беа запоставени потребите за подобрување на условите во јавните здравствени установи и зголемување на достапноста на здравствените услуги, потребите за подигнување на квалитетот на образованието и поттикнување на истражувачките и иновативните капацитети на универзитетите и приватниот сектор. Не се вложуваше доволно во намалувањето на сиромаштијата, ниту пак во обезбедувањето на елементарни услови за живот сè уште недостапни во некои региони и населени места во земјата. Се запоставија вложувањата во патната и енергетската инфраструктура, како и вложувањата во одржувањето и заштитата на животната средина. Изостанаа овие, но и други развојни инвестиции кои креираат додадена вредност и зголемени приходи, имаат позитивни ефекти врз растот на среден и долг рок, влијаат на идниот економски развој на земјата, а со тоа и на капацитетот за отплата на долговите.

Државата во анализираниот период повеќе трошеше на тековни расходи и проекти кои имаа краткорочен импакт врз економскиот раст. Капиталните расходи заземаа релативно мал дел од вкупните расходи, често дополнително се намалуваа со ребалансите на буџетите и беа склони кон нецелосна реализација. Во структурата на капиталните расходи во изминатите пет години доминираше градежништвото и голем дел од средствата се одлеваа за градежните зафати предвидени со проектот Скопје 2014, а растот на БДП во најголема мера се должеше на силниот раст остварен токму во градежниот сектор.

Бидејќи досегашниот долг (до 2014 г.) не беше искористен во насока на подобрување на сите претходно набројани аспекти и инфраструктурни потреби кои недостасуваат во земјата, во идниот период потребата од продуктивни инвестиции ќе се зголемува, како што ќе се зголемуваат и доспеаните обврски за наплата.

Министерството за финансии во Фискалната стратегија за 2014 – 2016 година, најави планирано постепено стабилизирање на буџетскиот дефицит на 2.6% од БДП во 2016 г., но оваа стратегија веќе доживеа нагорно ревидирање со оглед на ребалансот на буџетот и надминувањето на планираниот буџетски дефицит за 2014 година, од планирани – 3.5% на – 3.9% од БДП. Оттука, имајќи ги предвид и сите предупредувања кои доаѓаат од последните извештаи на Европската комисија и ММФ, Македонија веќе има потешкотии со одржливоста на долгот, што може да се види од начинот и темпото на новите задолжувања, како и од новите бројни давачки наметнати кон граѓаните, дали во форми на нови оданочувања за малите бизниси, нови давачки за лиценци, дополнително оданочување со социјални придонеси за хонорарните приходи, казни итн. Следните две години се клучни за консолидирање на постојниот долг. Доколку во 2015 и 2016 година буџетските дефицити продолжат да растат над ревидираните таргети и доколку задолжувањето не се намали, Македонија може да има сериозни проблеми со долгот и понатамошните услови под кои ќе може да се задолжува.

Јавниот долг во годините што следуваат

Дел од виртуелното заседание „Има ли Република Македонија проблем со долгот?“ Автор: Бранимир Јовановиќ

Ајде да претпоставиме дека владата е во право кога вели дека јавниот долг сè уште не е висок. Дека тоа навистина се потврдува со тоа што еврообврзницата што беше издадена во јули 2014 достигна камата од околу 4%. То ест, дека ниската камата не е заради поволните услови на глобалните финансиски пазари во тој момент, туку затоа што пазарот има позитивна перцепција за македонската економија.

Ајде да претпоставиме дека владата е во право и кога вели дека прагот за висок јавен долг за Македонија е 60% од БДП, како што се предлага со уставните измени. Всушност, како што е пропишано со Мастришките критериуми за влез во еврозоната, кои се однесуваат на земји членки на ЕУ, т.е. на развиени земји, кои секогаш имаат повисок праг за висока задолженост. Односно, да претпоставиме дека тоа што земјите во развој обично не толерираат толку високи нивоа на долг и обично банкротираат при пониска задолженост (на пример, Аргентина во 2001, при јавен долг од околу 50%), не се однесува и на Македонија.

И, ајде да пробаме да го симулираме нивото на македонскиот јавен долг во наредните години. Да видиме дали постојат шанси да се достигне критичната граница од 60% наскоро. Да го направиме тоа со едноставната равенка за динамиката на јавниот долг:

D= D-1*(1+r-g)+prim

Равенката кажува дека долгот на крајот од оваа година (D) е еднаков на долгот од крајот на претходната година (D-1), зголемен за разликата помеѓу реалната каматна стапка на долгот (r) и реалниот економски раст (g) и за износот на примарниот буџетски дефицит, т.е. дефицитот без каматите (prim). Реалната камата (r) понатаму може да се изрази како разлика помеѓу номиналната камата (i) и инфлацијата (inf), со што равенката станува:

D= D-1*(1+i-inf-g)+prim

Според проекциите на Меѓународниот монетарен фонд (ММФ), примарниот буџетски дефицит на општата влада (т.е. централната влада и општините) во периодот 2015-2017 се очекува да изнесува околу 2% од БДП. Ако на ова се додаде планираното задолжување на Јавното претпријатие за државни патишта за 2015-2017 од Петгодишната програма, од околу 480 милиони евра, се добива дека примарниот дефицит на вкупниот јавен сектор во 2015-2017 би бил околу 3.5% од БДП. Инфлацијата ММФ ја проектира на околу 2%, а економскиот раст на околу 4%. Ако за каматната стапка претпоставиме дека ќе изнесува 4%, колку што изнесуваше каматата на последната еврообврзница, ова значи дека до крајот на 2017 година јавниот долг би пораснал на околу 55%, што е сè уште под критичното ниво од 60%.

Но, постои голема неизвесност околу изнесените претпоставки. На пример, светот се наоѓа пред крајот на периодот на ниски камати, како резултат на затегањето на монетарната политика во САД. Дополнително, многу е веројатно инфлацијата да е пониска од проектираните 2%, бидејќи инфлацијата во 2014 беше околу нула, и бидејќи еврозоната се наоѓа пред дефлација. Конечно, можно е растот да биде понизок од овие 4%, со оглед на забавувањето на растот во еврозоната. Ако се претпостави дека каматата на долгот ќе порасне на 6% (што не е неразумно, бидејќи претходната еврообврзница имаше камата од 10%, и бидејќи стратегијата на владата е да се задолжува надвор а не дома), дека инфлацијата ќе изнесува 1.5% а економскиот раст 3%, се добива дека јавниот долг во 2017 ќе го надмине критичното ниво од 60%.

Значи, и да не е проблем денеска, јавниот долг може многу лесно да стане тоа во годините што следуваат. Најдобриот начин да се спречи ова е преку намалување на примарниот буџетски дефицит. Ова би можело да се постигне или со зголемување на приходите, преку воведување на прогресивно оданочување, на пример, или со кратење на непродуктивните трошења и со зголемувањето на ефикасноста на јавните набавки. Но, за тоа некој друг пат.

 

* ставовите изнесени во оваа колумна се лични ставови на авторот и не мора да ги одразуваат ставовите на институциите со кои тој е поврзан.

Економско-социјалната слика за Македонија во четири графици

Блог пост на Горан Лазаревски, во кој преку четири графици се илустрира економскиот колапс по најважните четири социјални димензии: плати, невработеност, сиромаштија и нееднаквост.