Архива за ознаката: Египет

16762642034_099069b947_o

Граѓански отпор: кохезија, омасовување, претставување (прв дел)

Во новото дводелно вонредно заседание, ангажираме различни искуства на политичкото организирање и граѓанскиот отпор против владеачки режими.

Поттик за новото заседание се протестите што отпочнаа во Македонија на 5 мај 2015 година за правда и против полициско насилство. Секојдневните протести дополнително се проширија со барање за оставка и правна одговорност на целата Влада и се надоврзаа на долгогодишната приказна за граѓанско незадоволство од владините политики. Ангажирани граѓани и организации дотогаш веќе имаа отворено различни фронтови и бараа увид и поголема контрола на граѓаните во одлуки што политичари од институциите ги носат во нивно име. Освен против полициско насилство, се протестираше против моделите на урбанизација, загадувањето, во одбрана на студентските права и достапноста на квалитетно јавно образование, за еднаквост пред институциите, во име на социјалната правда и работничките права, против хомофобијата и хетеронормативните закони, и за медиумската слобода.

Целта на заседанието е да ангажираме искуства од различни простори што критички се осврнуваат на прашањето за омасовување на отпорот, неговата кохезија и начините на застапеност (кој зборува, за кого и за што дејствува). Вклучуваме искуства на граѓанскиот отпор против владеачки режими преку границите, низ светот и во Македонија. Прашуваме, кон што е насочен граѓанскиот отпор и како се гради?

Првиот дел од ова заседание донесува четири меѓународни осврти:

 

Уредници на заседание: Мила Шопова, Елена Б. Ставревска и Анастас Вангели

Фото: Ванчо Џамбаски

Начини на отпор и плоштадот Тахрир

Дел од вонредното заседание „Граѓански отпор: кохезија, омасовување, претставување“. Автор: Дина Фергани

Плоштадот Тахрир зазема посебно место во современата политичка мисла. Тој прерасна во иконичен сон за урбаниот отпор во светот и место да се испитаат можните начини на отпорот што го градеа Египќаните.

Во раната фаза на египетската револуција, Тахрир функционираше како обединувачка алатка и оттука и прерасна во утописка скица на која се исцртуваа сите политички планови. Во тој период беше прилично едноставно да се организираат различни политички струи и лица околу заедничка цел—падот на Мубарак и сето она што ја претставуваше неговата полициска држава. Околу ова барање се зближија исламисти, марксисти, националисти, либерали и сѐ што се најде во редовите помеѓу, вклучувајќи и мислители, работници, студенти, свештени лица и други. Плоштадот Тахрир сплоти безброј луѓе и врски што надвор од ова место одвоени активно ги држеше хегемонистичката моќ на капитализмот и државата. Но, како напредуваше револуцијата, така Тахрир стануваше сѐ поисполнет со контрадикции.

Во текот на египетската револуција, спријателените на плоштадот прераснаа во непријатели, во класична дијалектика на борба за моќ. Привременото сојузништво меѓу Муслиманското братство и неколку револуционерни сили се распадна кога Братството дојде на власт и ги исклучи сите струи од кои претходно добија поддршка за време на општите избори. Како реакција, револуционерните сили се појавија во голем број на протестите што се оддржаа на 30 јуни 2013 година и што како последица на власт го донесоа Сиси. Истовремено беа објавени неколку извештаи за насилство врз жени што се случуваше во екот на револуцијата, додека траеше ослободувањето и при прославите. Инцидентите не ја разводнија потентноста на плоштадот како алатка на отпорот. Напротив, на виделина ја изнесоа комплексноста на урбаниот отпор.

Плоштадот Тахрир функционираше како алтернативен град и беше поделен на три главни области: воен фронт, тампон зона и област за социјални услуги (теренски амбуланти, уметнички зони, колективни училишта). Врската меѓу луѓето на овие места не беше егалитарна. Класата и родот беа одлучувачки фактори во распределбата на луѓе и моќ. Воениот фронт беше на маргините на плоштадот, таму каде што демонстрантите влегуваа во судир со полицијата за да задржат контрола на територијата. Оваа област беше сржта на Тахрир зашто ниту едно заседнување на простор немаше да биде возможно без активна борба да се оствари право на просторот. Во оваа област насилството беше најизразено и областа првенствено (но не исклучиво) беше окупирана од мажи, млади работници и припадници на средната класа. Родовата одвоеност и тука беше видлива, зашто жените често беа обесхрабрувани да се движат кон фронтот. Сепак, нив ги имаше во поголем број на маргините од фронтот кадешто даваа лекови, ги ублажуваа ефектите од солзавец, вршеа преврски и залекуваа рани од гумени куршуми. Втората област од плоштадот беше тампон зоната, простор меѓу фронтот и останатиот дел од градот. Од оваа област се влегуваше на плоштадот и таа беше опсипана со различни контролни пунктови што ги организираа граѓани. Областа видливо ја одразуваше политичката волја на оние граѓани што беа присутни и беше најразновидната област, гледано по општествени групи. Во последната област се наоѓаа теренските амбуланти во кои волонтерски работеа доктори и фармацевти. Лицата за медицинска помош ги имаше на ќошињата, но често беа лоцирани и во околни џамии и цркви зашто затворената архитектура ги правеше овие места побезбедни. Интересно е што религиски институции беа место во кое се нудеше помош и во пошироките градски подрачја, особено заради лошата состојба на јавните установи. Плоштадот претставуваше град управуван од граѓаните, со ригидна структура што соодветствува на познати форми за организирање на просторот својствен за неколку урбани места. Граѓаните нудеа услуги, не во индивидуалистичката неолиберална смисла каде пристап им се гарантира само на потрошувачи што може да акумулираат капитал, туку како колектив.

Во разговор за потентноста на колективното организирање, корисно е сега да се осврнеме на Грамши, италијанскиот политички теоретичар којшто ја разгледуваше хегемонијата како поим и согледа ограничување на политичкото дејствување во капитилистичкото владеење: чинот на отпор во капитализмот одново ќе ги создава односите на моќ во системот наместо да ги менува. Грамши посочува на два вида контрадикторна свест. Една ја формира колективот со организирање и трансформирање на светот. Другата се заснова на некритичко восприемање на старите општествени односи. Дијалектиката меѓу двете создава политичка акција што води кон промена. Може да се каже дека плоштадот Тахрир беше посредникот на оваа дијалектика; на тој простор демонстрантите ги искусија двата вида свесност. Оваа дијалектика од плоштадот направи место на промена на свеста и место на кое се испитуваа можните начини на отпор, а тоа беше првиот чекор во изблиците на отпор што продолжија.

 

Користена литература:

  • Gramsci, Antonio, Quintin Hoare, and Geoffrey Nowell-Smith. Selections from The Prison Notebooks of Antonio Gramsci. New York: International Publishers, 1971.