Архива за ознаката: дијана_омерагиќ_апостолски

Насловна фотографија

Редовно заседание: Урбанизацијата и правото на градот

Во предвечерјето на првиот локален референдум во Македонија закажан за 26 април 2015 година, ова заседание се осврнува на значењето на сегашниот момент, граѓаните за првпат со директна одлука да го обликуваат својот град. Околу 43.000 жители на општина Центар ќе може да се изјаснат за или против зачувување на автентичниот изглед на Градскиот трговски центар (ГТЦ), за чие значење можеа да се информираат преку референдумската кампања и новата публикација за ГТЦ.

Постоечките аргументи на страните за и против смена на автентичниот израз на ГТЦ се костат околу функцијата и значењето на објектот. Од една страна, поддржувачите на планираните промени аргументираат дека ГТЦ треба да се преобликува во простор кој ќе биде попријатен за потрошувачите, затворен и заштитен од временски непогоди. Од друга страна, граѓанските иницијативи и Асоцијацијата на архитекти аргументираат против обликување на ГТЦ кое би го свело од изграден простор отворен за различни искуства што не се ограничени на потрошувачкото, во шопинг комплекси.

Заседанието ги става во разговор постоечките аргументи околу преобликувањето на ГТЦ како урбанистички зафат со општествените врски што опстојуваат за и околу концептите за урбанизацијата и за можноста и/или неопходноста граѓаните директно да учествуваат во обликувањето на градот. Граѓанскиот референдум го заменува честопати оневозможеното и симболично право за учеството во консултативниот процес на урбанистичките планови. Со директно учество, граѓаните прават чекор кон остварувањето на правото на град— колективно да одлучуваат во уредувањето на просторот околу нив. Остварувајќи го правото на град ги менуваат односите со светот што ги опкружува.

Оттука прашуваме, какви можности, простори и врски се создаваат со граѓанското директно дејствување во планирањето на градот? Дали урбанистичкото планирање и архитектурата можат да го помогнат тоа дејствување и дали можат да го осознаат градот преку граѓаните и нивните искуства? И конечно, дали планерите, архитектите и институциите во Македонија може да овозможат планирање на град на и за сите граѓани?

На овие прашања се осврнаа:

Координаторки на заседание: Мила Шопова и Леонора Грчева

Фото: Леонора Грчева

Отворено наспроти затворено општество

Дел од редовното заседание „Урбанизацијата и правото на градот“ Автор: Дијана Омерагиќ Апостолоски

Како инженер-архитект и граѓанин на град Скопје, размислувањата за развитоците на архитектурата и урбанизмот на градот ги прифаќам како секојдневие и неразделен дел од професионалниот, но и од личниот живот. Засегната од актуелните случувања околу Градскиот трговски центар, непосредно бев инспирирана да пишувам, бидејќи овој објект е дело на еден од најзначајните македонски архитекти, Живко Поповски и своевидна (алегориска) нишка која го поврзува и сплотува центарот на Скопје. Во овие мигови на делегирање на голема одговорност на граѓаните на општина Центар се чини соодветно да се дискутира значењето на ова дело за општина Центар и за Скопје. Последователно, фокусот на овој текст ќе биде само еден негов квалитет, нешто подискретно и чувствително – значењето на неговиот отворен, наспроти значењето на предложениот затворен простор.

За почеток, пристапувајќи етимолошки кон зборот отворен/о (придавка) – во дигиталниот речник на македонскиот јазик постојат точно десет дефиниции (толкувања) на овој збор, некои од нив се: „[простор] што не е ограден, низ кој може слободно да се помине, потоа „што работи, што функционира, „достапен, слободен, „искрен, неприкриен, јавен, итн. Очекувано, како негов антоним се појавува зборот затворен, а за него пишува: „[простор] што е ограничен, ограден од сите страни, „што е ставен во затвор, „за бојашто не е светла, што е темна, „за човек што е повлечен, неразговорлив. Навидум, ништо повеќе не е потребно да се рече/напише во поддршка на изборот на отворен трговски центар (типолошки), наспроти предложениот затворен трговски центар. Меѓутоа, разликата помеѓу овие два вида на трговски центри уште повеќе се кристализира ако се погледнат некои влијателни глобални трендови во просторното планирање и архитектурата.

Имено, денес актуелните трендови во архитектурата револвираат околу отворањето на трговските центри, пред сѐ заради важноста на интегрирањето на урбаното ткиво на градовите. Градовите со долгогодишно искуство, односно соживот со затворените трговски центри, веќе заклучиле дека вметнувањето на едифиси на потрошувачката најчесто резултира со развивање на сегментирани жаришта во урбаното ткиво. Наспроти затворените трговски центри, отворените трговски центри докажано се простори на комплексна разновидност и раздвиженост, а според Џон Монтгомери тие се предусловите за создавање долгорочни витални урбани простори. Овој процес на интегрирање на клетките на градовите, кои навидум функционираат подвоени, е експлицитно наречен „de-malling the world“. Поставувањето на монументални споменици на конзумеризмот, затворени и изолирани од надворешноста – а кои постојат само заради стимулирање на потрошувачката (како концепт), вртоглаво се напушта во градовите кои се грижат за своите граѓани. Она што е извесно, е дека отворените урбани простори и општествени објекти стимулираат интеракција помеѓу посетителите, го зајакнуваат чувството на заедница преку интеракцијата, односно се фокусираат на инволвирање наместо на сегментирање.

Букет Коџаили во своето истражување „Еволуција на трговските центри“, пишува дека денес трговските центри спонтано и/или интенционално се „преточуваат повторно во јавни простори“. Во случајот на ГТЦ во Скопје, ние веќе „поседуваме“ јавен простор. Неговите продори и пешачки улици нудат многу повеќе од едноставна поврзаност, нудат просторна интеграција, нудат визури кон паркот и реката, нудат искрен, неприкриен, достапен, слободен простор кој функционира и навидум не нуди ниту една легитимна причина за менување на оваа негова состојба.