За Скопје и неолибералниот град

Дел од редовното заседание „Урбанизацијата и правото на градот“ Автор: Александар Шопов

Дејвид Харви го карактеризира неолибералниот град меѓу другото како простор во кој со воспоставувањето на нови начини на градско управување или создавање јавно-приватно партнерство, на шпекулативен начин се подобрува сликата наместо условите на градско живеење, како што се образованието или достапноста на станбен простор. Целта е да се создадат нови простори за зголемување на потрошувачката.

Токму во центaрот на Скопје возможно е да се види тоа ново партнерство. Изградба на деловни и станбени простори преку приватизацијата на државно земјиште и уништувањето на јавни површини можеше да се оправда само со барокно шминкање кое требаше да го претвори градот во европска метропола. Новата форма на градско управување започна токму во центарот на градот каде трговскиот центар Рамстор беше изграден со продажба на државно земјиште по повластени цени и непосредни преговори. Тука беа и првите обиди да се претстави ова партнерство како придобивка за граѓаните кои добија современ простор кој одговара на нивните потреби. Бројни се примерите во последните 10 години на продажба на земјиште во центарот, но и во останати делови од градот, преку слични партнерства помеѓу владата, градските власти и инвеститорите, при што со буџетски средства владата дирекно учествува во самата изградба, а користењето и сопственоста се отстапуваат на приватни фирми. Еден таков пример е изградбата на луксузната населба Сончев град каде владата одвојува десетина милиони евра во изградбата на инфраструктурата за странската инвестиција.

Во неолибералниот град насилство од ваквите партнерства се дистрибуира врз веќе маргинализирани групи на население. Жителите на селото Патишка Река кое се наоѓа на падините на Караџица се жртва на урбаниот процес, нивната вода се одзема и ќе се користи за елитната населба Сончев град. Потенцијалот да се претвори ова насилство во застрашувачка катастрофа е огромен за стотици ромски семејства во Топаана кои, доколку успеат плановите за трансформација на касарната Илинден во меѓународна финансиска зона, ќе се најдат притиснати помеѓу новата американска амбасада и просторот во кој инвеститори ќе се натпреваруваат за што повеќе градежен простор. Обезпоседувањето кое се анализира во Правото на град од Харви, а се случува во дузина светски метрополи, веќе е на повидок. Урбанизацијата на општина Аеродром добива форма на отворена расна дискриминација кон Ромите чии привремени живеалишта се претвораат во паркинг и парк. Неолибералниот град ја зголемува верската, етничката и расна нетрпеливост. Приватизацијата на огромен простор во централното градско јадро не можеше да се изврши без создавање на нова естетска вредност како необарокниот идеал. А изградбата на десетици споменици низ центарот на градот кои го фаворизираат минатото на една етничка група е во голема мера насочено кон маргинализирање на оние етнички и религиозни групи кои му стојат на патот на новиот урбан процес.

Урбанизацијата во Скопје е класен феномен. Автомеханичарски работилници и работници кои се дел од историјата на скопското Ново Маало беа насилно отстранети со цел да се изгради трговскиот центар Веро спроти Народна банка. Неолиберализмот во Македонија и светот ја засили класната моќ на богатите и ја намали можноста на останатите да се спротистават на економската експлоатација и новиот урбан процес. Со новото просторно организирање на градот дури и паркот-шума Водно стана жртва на неолибералниот град. Во вакви услови обидот за зачувување на ликот на ГТЦ од барокните планови до кои ќе се пристигне со ново јавно-приватно партнерство, треба да биде неразделив од борбата против новите форми на градско управување и отпорот против ново-воспоставената хегемонија.

Comments

comments

Напишете коментар

Вашата адреса за е-пошта нема да биде објавена. Задолжителните полиња се означени со *