Bomba

Казино Македонија: шпиони, предавници и патриоти

Текстот првично и интегрално беше објавен на openDemocracy. Автор: Елена Б. Ставревска

Постојат две теми за кои во Македонија никогаш нема недостаток на ‘експерти’ и мислења: фудбал и политика. И покрај тоа што вторава се смета за игра на моќ недостапна за обичниот човек, повеќето луѓе се вклучуваат во дискусии на актуелни теми, иако претежно во затворени кругови во последно време. А последниве две недели има многу материјал за такви дискусии поврзани со наводниот „пуч“ и она што меѓу народот е познато како „бомба“.

Целиот скандал предизвика своевидна хистерија меѓу македонската јавност, резултирајќи во многу различни теории на заговор и интензивно вклучување на фантазијата. Многу работи поврзани со целиот случај остануваат нејасни. Прашањата генерално можат да се групираат во две категории: поврзани со потеклото и поврзани со содржината на материјалите.

Општо гледано, постојат два наративи во поглед на потеклото на материјалите. Според едниот, прислушувањето го организирале странски разузнавачки служби и во таквото сценарио Премиерот Груевски е прикажан како патриот кој ја брани државата, а лидер на опозицијата Заев како предавник кој соработува со странски служби во поткопувањето на државниот суверенитет и стабилност. Другиот наратив е заснован на претпоставката дека зад прислушувањето стојат македонските разузнавачки служби и во таквиот наратив Груевски е предваник заради нелегалното прислушување на граѓаните, а Заев се поставува како патриот изјавувајќи дека ги објавува материјалите имајќи ги демократијата и слободата во Македонија како крајна цел. За да се разбере за што точно станува збор, двете хипотези треба да бидат деконструирани.

Првата хипотеза се заснова на изјавата на Премиерот на прес конференција за јавноста, на која тврдеше дека и самиот Заев за време на нивните состаноци му потврдил дека материјали се добиени преку странски служби. Истото може да се слушне и на протеченото видео од тајно снимениот состанок во премиерскиот кабинет. Она што е важно во оваа хипотеза е дека се претпоставува дека или некоја од земјите која има пристап до сателитска оперма неопходна за ваква операција има интерес во шпионирањето на повеќе од 1% од населението на земјата, или дека некоја друга земја е потпомогната во операцијата од внатрешни елементи во македонските разузнавачки служби. Без оглед на минималната веројатност на првата претпоставка, вистинитоста на која било од овие две би значело груба повреда на безбедноста и продор во разузнавачките служби на земјата во подолг временски период, за што владејачките структури мора да бидат повикани на одговорност. Истовремено, зачудува и тоа што Владата сѐ уште никому нема упатено протестна дипломатска нота во врска со скандалот.

Втората хипотеза се заснова на изјавата на Заев дека материјалите се добиени преку„патриотски“ свиркачи во разузнавачките служби на државата, кои го спровеле прислушувањето преку мрежите на мобилните оператори. Легално, прислушувањето може да трае само четири месеци, со можност да се продолжи за уште четири. Покрај тоа, неопходна е судска одлука донесена по барање на јавниот обвинител што е возможно само во случаи кога постои причина да се верува дека се подготвува, се спроведува или е сторено кривично дело. Без вакви судски налози, оваа хипотеза би значела дека тие кои го наредиле прислушување дејствувале незаконски и неуставно. Во ваков случај, исто така, неопходно би било владините структури да се повикаат на одговорност.

Сепак, наведените последици на двете можни сценарија претпоставуваат дека станува збор за правна земја во која постои владеење на правото, има јасна поделба на власта и постои граница помеѓу државните институции и политичките партии на власт. Ова, како што многу извештаи вклучувајќи го и последниот извештај на Европската комисија за напредокот на земјата кон членство во ЕУ, не е случај во Македонија веќе некое време. Суштината на скандалот, во таков случај, треба да ја бараме во содржината на материјалите.

За целосно да се сфати влијанието на скандалот неопходно е да се контекстуализира во општество кое е сосема поларизирано и деполитизирано, каде се чини едно до друго постојат две паралелни општества и секоја форма на политички дијалог е целосно отстранета од јавната сфера. Покрај тоа, ова е и земја во која слободата на медиумите во 2014 година беше рангирана најниско во регионот, при што „Репортери без граници“ истакнуваат и дека Македонија досега никогаш не била рангирана толку ниско. Исто така, ова е и земја во која последниот попис се одржа во 2002 година, а стапката на невработеност според Меѓународниот монетарен фонд во 2012 година била проектирана на повеќе од 31%. Ова е општество на страв, без доверба во непристрасноста на судскиот систем и со проширена контрола на власта во сите сфери на животот на луѓето. Еднакво важно, овој скандал се случува во време на јавно незадоволство кои резултира со чести штрајкови и протести на студенти и професори, хонорарци, наставници и новинари.

Со значително малиот незадушен медиумски простор на располагање, имајќи предвид дека многу мал дел од поголемите медиуми, повеќето од кои имаат блиски односи со власта, воопшто и објавија нешто за материјали, влијанието досега е ограничено . Сепак, она што досега објавените материјали успеаја да постигнат е одредена демистификација на јадрото на владејачката елита и најблиските сојузници на Премиерот. Објавениот разговор меѓу двајцата министри и фактот дека дури и еден од водачите на пропагандната машинерија на власта бил прислушуван, укажува на некохерентност, непочитување и параноја меѓу оние кои претходно се веруваше дека функционираат како добро подмачкана машина. Вториот и поважен аспект на содржината на материјалите е дека, ако она што е кажано за нив досега е точно, тие укажуваат на тоа како мала група на луѓе неверојатно многу се збогатила преку сомнителни активности. Прислушувањето само по себе, особено со оглед на комунистичкото минато на државата, можеби и не ги изненади повеќето од обичните луѓе. Но доказите дека властодршците во земјата, чиј јавен имиџ како вредни и чесни луѓе внимателно се градисо години, се вклучени во тешки финансиски криминални дела би можеле да погодат нерв во време на општа економска криза.

Останува да се види дали опозицијата ќе успее да го обликува целокупниот наратив на начин кој би ги обединил обичните граѓани и би ја надминал општествената поларизација. Она што е сепак сигурно е дека, за разлика од состојбата во македонскиот фудбал, политички, сведоци сме еден од ако не и најинтересниот период во историјата на земјата од нејзината независност.

 

Фото: Ceci n’est pas un site web

Comments

comments

Напишете коментар

Вашата адреса за е-пошта нема да биде објавена. Задолжителните полиња се означени со *