Неолибералниот проект: Трка до дното

Дел од виртуелното заседние „Работнички права во неолиберална и постсоцијалистичка Македонија“  Автор: Горан Лазаревски

Една од главните цели на нашата транзиција кон пазарна економија инспирирана од неолибералната идеологија беше дерегулацијата на пазарот на трудот. Со цел да се постигне овој идеал, голем број работнички права кои беа гарантирани за време на социјализмот, беа одземени, синдикатите беа потиснати, законите за минимална плата укинати (за опширна анализа на овој процес на дерегулација, погледнете ја одличната анализа на Ленка, „Обезвреднување на трудот“). Декади подоцна, резултатот се обесправени, отпуштени и осиромашени работници. Дури и идеолозите на оваа транзиција се согласуваат дека се претрпеа големи штети во форма на човечко страдање, но тие тврдат дека оваа жртва на олтарот на капитализмот беше неопходна со цел нашата економија да стане компетитивна со остатокот од светот. Но оваа компетитивност во пракса не е ништо повеќе отколку трка до дното, во која земјите во развој ширум светот се натпреваруваат која ќе понуди пониски плати и помалку заштита за своите работници со цел да привлечат странски инвеститори. Така, посветеноста на нашата влада кон привлекување странски директни инвестиции е всушност идеолошка посветеност кон нашата крајна цел – стандардот на работникот да го допре дното, како што и сме сведоци со појавата на т.н. „слободни економски зони“ каде даночните стапки се 0%, а платите се исто така заковани на дното.

Сепак, глобализацијата како неолиберален проект има една вградена фабричка мана, а тоа е проблемот со генерирање агрегатна побарувачка кој Кејнз уште многу одамна го опиша. Доколку мнозинството од работната сила во земјите во развој е принудено да ‘рмбачи во фабрики за многу ниски примања, тогаш кој ќе ги купи сите оние софистицирани производи кои овие фабрики би требало да ги произведуваат? Одговорот до сега беше – секако западниот (пред сѐ американскиот) потрошувач, па овој потрошувач беше охрабруван да троши пари кои ги нема за да може да продолжи да функционира глобалната економија. Овие лесно достапни пари од друга страна (ниски каматни стапки) го помогнаа создавањето на меурот на пазарот на хипотеки чие пукнување ја доведе светската економија во моменталната кризна положба.

Сѐ додека не се генерира доволно внатрешна побарувачка во главните пазари во земјите во развој, глобалните трговски дисбаланси, нестабилноста и економската стагнација ќе продолжат и во иднина. Но за ова да се случи, неопходно е сите земји заедно да престанат да се тркаат до дното, т.е. да ги зајакнат синдикатите и да воведат закони за минимална плата со кои ќе им се гарантира на работниците пристоен приход и потрошувачка моќ со која ќе можат да ја стимулираат домашната побарувачка. Европската Унија се наоѓа во уникатна положба во оваа смисла, бидејќи може да усвои легислатива со која ќе ги координира про-трудовите политики во сите нејзини членки, минимизирајќи ја условувачката преговарачка моќ на инвеститорите. ЕУ до одредена мера и носи вакви мерки, поради што и не е изненадување што стандардот на живот во Европа е блиску до американскиот.

Главна економска цел на сите европски земји треба да биде да влезат под тој чадор на ЕУ регулатива и на тој начин да ги заштитат своите работници од експлоатација од мултинационалните корпорации, и притоа да генерираат домашна побарувачка и да поттикнат домашна економска активност. Но за ова да се случи, најпрво европските лидери мора да ја заборават нивната идеолошка посветеност на неолибералната мантра: „ниски даноци, ниски плати и привлекување странски директни инвестиции“, и мора да почнат да се фокусираат на развивањето на продуктивните и потрошувачките капацитети на нивните сопствени економии.

Во конкретниот случај на Македонија, овие препораки треба да се земат во умерена доза поради енормно високиот степен на невработеност во земјата. Во таа смисла, флексибилен пазар на труд е круцијален за поттикнување на вработувањето, но главната поента останува – елиминирањето на минималната плата и синдикатите не ја доведе земјата поблиску до просперитет. Напротив, сиромаштијата и нееднаквоста нараснаа по независноста како никогаш порано во историјата. Поради овие причини, договорот за зголемување на минималната плата во периодот 2014-2016 треба да се поздрави, како и сите потенцијални чекори во оваа насока. Исто така, силни и независни од политичко влијание синдикати се неопходен партнер во едно економски просперитетно општество, а не кочница за економскиот развој како што вообичаено ги сметаат нашите владеачки елити.

Comments

comments

Напишете коментар

Вашата адреса за е-пошта нема да биде објавена. Задолжителните полиња се означени со *