Напорна работа, ниски плати и постсоцијалистичка носталгија: Поглед на македонската текстилна индустрија

Дел од виртуелното заседние „Работнички права во неолиберална и постсоцијалистичка Македонија“  Автор: Кјара Бонфиљоли

Текстилното производство беше важен индустриски сектор во социјалистичка Југославија, достигнувајќи 12% од вкупното производство во 70-тите. Текстилните фабрики почнаа да се шират од поголемите кон помалите градови во почетокот на 50-тите, вработувајќи илјадници работници, мнозинството од кои беа жени. Распадот на Југославија, колапсот на југословенскиот и советскиот пазар во 90-тите и глобалната конкуренција од азиските земји во раните 2000-ти беа и сѐ уште се главните предизвици за текстилната индустрија во Југоисточна Европа. Додека бројот на вработени во текстилната индустрија во голема мера падна во Хрватска, Словенија и Босна и Херцеговина (секоја од трите земји моментално вработува околу 20.000 работници), Србија и Македонија успеаја да одржат дел од нивните текстилни индустрии. Текстилната индустрија вработува околу 30.000 работници во Србија и околу 40.000 во Македонија.

Во Македонија, особено, приватни компании се стекнаа со некои од средствата на државно-управуваните фабрики и продолжија да се произведуваат за извоз, преку системот наречен надворешно ориентирана трговија, или, како што е најчесто познат во регионот, лон производство. Овој систем постоеше во Југославија во 70-тите и 80-тите, но стана многу повеќе распространет во последните две децении во пост-југословенските држави, бидејќи локалните фирми престанаа да креираат свои колекции и стануваа сè повеќе зависни од надворешните порачки. Денес западните модни брендови ги делокализираат најтрудоинтензивните фази на производството во земји каде што трошоците за работна сила се пониски, каков што е случајот со Македонија. Материјалите се праќаат во Македонија, се сечат и се шијат облеки од страна на локалните работници, а потоа се испраќаат на клиентите во Западна Европа. Западните клиенти имаат корист од локалната искусна работна сила, од ниските цени и од географската близина на земјата, што значи дека облеката може многу брзо да се нарача и да се испорача, во согласност со променливите потреби на западната мода. Според официјалната веб страница „Инвестирајте во Македонија“, една од конкурентните предности на локалната текстилна индустрија е „големата флексибилност и подготвеност за прилагодување кон барањата на странските пазари.“

Меѓутоа, ова значи дека работниците се под притисок од страна на локалните сопственици на фабриките да работат многу напорно и со многу брзо темпо за да се исполнат барањата на западните клиенти. Згора на тоа, со цел локалните фирми да останат во чекор со конкуренцијата од остатокот од Источна Европа и Азија, трошоците за производство мора да се одржуваат многу ниски. Ова резултира во многу македонски работници да бидат плаќани околу 150 -200 евра за работни денови од 12 часа, во зависност од нивната позиција и квалификација. Различни организации, како што се Clean Clothes Campaign и Fair Wear Foundation, пријавиле кршење на работничките права во македонските текстилни фабрики. Овие извештаи нагласуваат дека работниците добиваат „сиромашни плати“, кои се 19% од минималната надница, така што многу од нив мораат истовремено да се вклучат и во земјоделство со цел да преживеат. Прекувремената работа е честа појава, со саботите како „нормални“ работни денови. Многу фабрики, исто така, немаат прописи за здравје и безбедност. Несигурни договори се широко распространети и учеството во синдикатите е исклучително ниско, со околу 9%. Во многу места, како што е Штип, текстилната работа е една од ретките достапни опции, особено за жените. Работниците имаат ограничена моќ за преговарање во земја каде што стапката на невработеност е над 30% последните дваесет години.

Ако го споредиме статусот на текстилните работници за време на социјализмот и денес, станува јасно дека работниците имаат изгубено многу работнички права и дека нивната куповна моќ опаднала. Работниците имаат изгубено и голем број на социјални услуги што порано биле бесплатно или по субвенционирани цени загарантирани од фабриките, како што се здравствени услуги, кантина, можност за кредит од заедничкиот фонд на фабриката, објекти за згрижување на децата и одморалишта. Затоа постсоцијалистички носталгија е широко распространета во текстилната индустрија. Сеќавајќи се на различно, посигурно минато, кога тие имале подобар социјален статус, е уште еден начин за вработените да се справат со напорната работа и ниските плати на сегашноста.

Comments

comments

Напишете коментар

Вашата адреса за е-пошта нема да биде објавена. Задолжителните полиња се означени со *