Дали корените на денешната феудална демократија се наоѓаат во „феудалниот социјализам“?

Дел од виртуелното заседание „Во каква состојба е демократијата во Македонија?“ Автор: Љубица Спасковска

Оваа година се одбележуваат дваесет и пет години од падот на Берлинскиот ѕид и со тоа и почетокот на падот на советскиот, источно-европскиот и југословенскиот социјализам. После четвртина век од радикалните политички и општествено-економски промени кои југословенскиот „плурализам на самоуправни интереси„ и пазарниот социјализам го заменија со новата „либерална утопија,“ етно-национализам, де-секуларизација и сомнителна приватизација на општествената сопственост, повелкувањето на неколку паралели и критичко промислување и споредба на сегашниот со моментот пред две ипол децении би ни помогнало не само да го согледаме актуелниот контекст вон некои политички/медиумски наметнати рамки, туку и да трасираме патеки за иден, поодржлив развој.

Во годишниот извештај за човекови права на американскиот Стејт департмент за Македонија за 2013 година се подвлекува дека „Членството во партија од владеачката коалиција сѐ повеќе претставува услов за вработување во државната администрација.“ Извештајот понатаму посочува дека „Најкритичен проблем на човековите права беше неуспехот на владата целосно да го почитува владеењето на правото, вклучително преку мешање на државните и партиските активности, мешање во судството и медиумите, и селективно гонење на политичките противници, како и значителни нивоа на корупцијата во владата и неказнивост на полицијата. „Иако честопати се посочува дека ваквата политичка култура е резултат на авторитарното наследство и еднопартискиот политички систем од 1945 до 1991, податоците всушност говорат за многу подраматично назадување. Имено, спротивно на широко прифатениот наратив дека и за време на социјализмот вработувањето и напредувањето биле привилегија на „подобните“ и на партиските членови, според податоците од Статистичкиот годишник на Југославија од 1985, во 1984 година Сојузот на комунисти на Југославија (СКЈ) броел 2,041,270 членови, односно околу 9% од вкупното население во целата федерација. 32% (649,428) од членовите биле помлади од 28 години, а само за една година, во 1985 бројот на млади членови во СКЈ паднал на 504,368 (23%), што всушност потврдува еден обратен процес од оној чиишто сведоци сме денес – имено, дека огромен број на млади се зачленуваат во владејачката партија само за да добијат било какво вработување. Така, „недоволната одвоеност помеѓу државните и партиските активности и притисокот врз вработените во јавната администрација да ја поддржуваат владејачката коалиција“ останува рак-рана на македонската демократија, односно на систем што сѐ повеќе поприма обележја на нешто што би можело да се нарече „авторитарен консоцијализам.“

Во студијата насловена Отворени граници, неврзаност и политичката еволуција на Југославија објавена во 1987 година, американскиот професор Вилијам Цимерман за да го опише постоечкиот политички и уставен систем во СФРЈ ја воведува синтагмата „консоцијална авторитарност“ (consociational authoritarianism). Две години подоцна, студијата Југославија во криза, пак, говори за „феудален социјализам.“ Доцниот социјалистички период во којшто локалните, етнички поделени политички елити ја монополизираат и злоупотребуваат власта е точката во којашто многумина научници и странски аналитичари во осумдесетите години, а и подоцна, ја посочуваат клучната причина за југословенската криза. Македонската „феудална демократија“ кадешто отсуството на граѓанскиот принцип во политичкиот живот е помножено со тотална партизација на општеството и огромен јаз помеѓу најбогатите и најсиромашните граѓани, инаку типичен за земјите од „третиот свет,“ во таа смисла е назадување (дури и) во однос на доцниот социјалистички период.

 

Други текстови на ова заседание:

Comments

comments

Напишете коментар

Вашата адреса за е-пошта нема да биде објавена. Задолжителните полиња се означени со *